Vereniging voor Huisvlijt
door Ruud Meijns
‘Arbeid is den mensch een levensbehoefte die met lust verricht, gelukkig maakt en veredelt’. Ziedaar de overtuiging welke ten grondslag ligt aan de oprichting van de vereeniging “Huisvlijt” te Zaandam, door eenige ingezetenen uit de zogenaamde middenstand. Doel is jong en oud de gelegenheid geven hand en oog te oefenen, den geest te scherpen’.
Zo begint een uitgebreid artikel in de ‘Wereldkroniek’ over de tentoonstelling van de vereniging Huisvlijt in Zaandam. De vereniging werd in 1904 opgericht en kwam voort uit de behoefte om het ge- en misbruik van sterke drank aan te pakken. Dat leefde bij elke organisatie in de samenleving.
De Vereniging van Huisvlijt was onderdeel van de R.K. Volksbond. In rap tempo werden er in diverse wijken afdelingen opgericht zodat de jeugd in heel Zaandam aan de slag kon gaan.
In 1905 had de vereniging een tentoonstelling georganiseerd voor de plaatselijk hobbyisten In hotel Suisse. Het aantal inzendingen van zowel jongeren, volwassenen, amateur of professioneel overtrof de verwachtingen. De bovenzaal van Suisse was goed gevuld.
Naast het ‘kleingoed’ waren er ook zeer vakkundig in elkaar gezette objecten te zien zoals een stoom-draaimolen die op de tafel van bijgaande foto staat. Verder lezen
Nieuwe huizen onbetaalbaar voor vele woningzoekenden
door Ruud Meijns
Dat werd geschreven in het jaarverslag van ZVH over het jaar 1967. Men schreef: Nadat eerder de onderwijsinstituten in ons land met de problematiek rond de geboortegolf van 1946 waren geconfronteerd, heeft deze golf in 1967 duidelijk de sector van de huisvesting bereikt.
Hoewel, schrijft ZVH, het aantal woningen dat is gereed gekomen toeneemt, neemt ook het aantal woningzoekenden toe, vooral naar woningen met een huur van f 200,– per maand. Deze huur is voor veel jongeren te hoog omdat de lonen in de leeftijd van deze woningzoekenden niet toereikend is.
Het Rijk besloot vanwege de financiële situatie in ons land dat de hand op de knip moest worden gehouden met als gevolg dat veel woningbouwplannen niet of slechts gedeeltelijke werden uitgevoerd. Het Rijk opperde dat huurders met een inkomen boven de welstandsgrens zouden moeten doorstromen om zo plaatst te maken voor jongeren op de wachtlijst. We weten dat dit geen succes werd. Het is daarom niet zo verwonderlijk dat het kraken van leegstaande woningen toenam.
Woningbouw in de Kleurenbuurt jaren ‘60
We zijn dus sinds dit jaarverslag van 1967 nog maar weinig opgeschoten met de woningbouw.
Lezing Johan Graas over de Aircraft Recovery Group
Foto: Johan Graas met een pas gevonden vliegersschoen uit het IJsselmeer.
Op 30 maart zal Johan Graas, voorzitter en oprichter van het luchtoorlog museum Fort Veldhuis in Heemskerk, een lezing geven over de luchtoorlog die heeft plaats gevonden gedurende de oorlogsjaren boven Nederland.
Buiten de vele bombardementen zijn er boven Nederland gedurende deze periode ongeveer 6500 vliegtuigen neergestort. Tijdens de lezing wordt uitgelegd hoe de stichting onderzoek doet naar deze vliegtuigen en naar nog steeds vaak vermiste bemanningsleden. Hoe spoor je vliegtuigen op, hoe identificeer je deze wrakken en hoe kom je er achter of de resten van nog vermiste bemanningsleden aanwezig zijn?
Ook wordt tijden deze lezing uitgelegd hoe nabestaanden worden opgespoord.
Aan het eind van de lezing wordt nog aandacht gegeven aan enkele incidenten die in Zaandam hebben plaats gevonden.
De lezing is op maandagmiddag 30 maart om 14.00 uur in Buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam. Inloop vanaf 13.30 uur. Toegang gratis. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
16 maart Derde inloopspreekuur genealogie
Dit jaar proberen we ook aandacht te besteden aan vragen op het gebied van genealogie en kadaster-onderzoek. Op maandag 16 maart is er een inloopspreekuur van 14.00 tot 15.00 uur op onze vertrouwde locatie in De Bovenkruier. Ingrid van Wilsum zal dan uw vragen inventariseren en u verder op weg helpen bij uw onderzoek. Met de ervaringen van deze inloopspreekuren willen wij dan in het voorjaar een Genealogie Café organiseren.
Omdat we het inloopspreekuur nog met een beperkte bezetting van start gaan is het handig om uw vragen vooraf per e-mail in te dienen, zodat wij alvast wat voorwerk kunnen verrichten. Stuur uw e-mail dan aan i.van.wilsum@kpnmail.nl.
Stoomsleepvaartdienst Piet Cronjé
door Ruud Meijns
Stoomsleepdiensten kwamen op halverwege de negentiende eeuw. Ze werden toen vooral gebruikt voor het stroomopwaarts slepen van zeilschepen als vervanging van roeiers die dat tot dan toe deden. Een stoomsleepdienst (de Bus) werd ook gebruikt om een aantal zeilschepen naar een bestemming te varen zoals Zaanstreek – Amsterdam.
Sleep van een groot zeilschip bij de Surrey Docks
De Stads Tekenschool
door Ruud Meijns
Het verleden heeft laten zien dat waar de gelegenheid wordt geboden, talenten zich zullen ontwikkelen. De waarde die de Stadsteekenschool heeft gehad voor techniek en kunst in de Zaanstreek kan niet genoeg worden benadrukt. De school is een stimulans geweest voor velen.
Koning Willem I nam het initiatief tot de oprichting van de tekenscholen, tekenacademies en kunstacademies via een Koninklijk besluit van 13 april 1817. Als gevolg van een Koninklijk besluit uit 1817 werd er ook in Zaandam in 1827 een ‘Stadsteekenschool‘ gesticht. Na een vergelijkend examen werd uit de sollicitanten als eerste Tekenmeester Herman Thepas uit Zwolle benoemd.
Schets – De Zaan te Zaandam, R. Dekker
Maar waar was deze tekenschool gevestigd? De school heeft een zwervend bestaan gekend voordat er, hoewel gedeeld, een eigen huis kwam. Verder lezen
Wandeling langs monumenten
door Simon Greve
Regelmatig wandelen leden van de werkgroep Erfgoed van onze vereniging door delen van Zaandam om te kijken hoe het staat met de monumenten en met panden die mogelijk het beschermen waard zijn. Eventueel kan dat via contact met de gemeente leiden tot aanwijzing van een nieuw monument.
Vandaag willen we kijken hoe het staat met het onderhoud van monumenten. Dat kan dan leiden tot contact met de afdeling Erfgoed van de gemeente. Bijvoorbeeld in het geval van slecht onderhoud van een pand. Of in gevallen waarbij een bouwvergunning niet nageleefd wordt met schade aan een monument tot gevolg.
We wandelen door het centrum en beginnen op de Hogendijk bij het Zaantheater. Het centrum heeft, als oudste deel van Zaandam, veel monumenten, zeker op de Hogendijk. Meer over dit gebied en de historie daarvan kunt u lezen in: Russische Buurt cultuurhistorische verkenning.doc. Onze gemeente heeft van veel delen van Zaandam dit soort verkenningen gemaakt en ze zijn heel interessant. Maar ook op onze eigen site staan interessante verhalen. Bijvoorbeeld: Tijdreis door de Russische buurt of Hogendijk 5 – Patentolie – Avis –
Sloot langs het Krimp, 1900_21_21547.GemeentearchiefZaanstad Verder lezen
Sex in de stad
door Ruud Meijns
Of in het pand een bordeel gevestigd was zal nog onderzocht worden zo bleek tijdens de behandeling van de Zaak in maart 1974 tegen sexshophouder G. Sneeboer. De eigenaar van de winkel en videoverhuur op de hoek van de Czarinastraat en de Czaar Peterstraat had zonder vergunning films vertoont, een drankje geschonken en een stripteasevoorstelling gegeven.
Winkelier G. Sneeboer Verder lezen
De Hane(n)padsloot tour
door Ruud Meijns
De Hanenpadsloot was een doorgang die vroeger voor veel vervoer zorgde vanaf de Zaan richting Oostzaan. Andere toegangen naar Oostzaan via het water liepen via de Zuider- en de Noorder Valdeur. Dat gaat nu niet meer. Het landschap is niet meer wat het was. De beide valdeuren/sluizen zijn nu onderdeel van een straat geworden.
Dit is een kaart uit 1794 gegraveerd door De linker pijl geeft de toegang aan vanaf de Zaan via de Hanenpadsluis tot aan de rechter pijl bij de Watering. Het begin is nog wel hetzelfde. Het is nog steeds mogelijk om vanaf de Zaan de Hanenpadsluis door te gaan, de Hanenpadsloot te bevaren, onder de Wibautstraat door, langs de Boendermaker en zo de Gouw te bereiken. Verder lezen
De laatste tonnen
door Ruud Meijns
We moeten het even hebben over ‘Ontlasting’. Omdat het belangrijk is voor ons lijf, het is deel van onze stofwisseling. We hoeven er tegenwoordig niet meer over na te denken waar het blijft want we hoeven alleen maar door te spoelen.
In ons waterrijk gebied was de sloot meestal het eindpunt van deze substantie. Zolang het om een kleine bevolking ging viel er wel mee te leven, maar met de groei van het aantal inwoners verdwenen sloten door demping ten behoeve van woningbouw en konden de overgebleven sloten het niet meer verwerken. Het begon te stinken, ziektes braken uit en men bedacht het tonnetje als alternatief.
De invoering van het tonnenstelsel was in 1874. De tonnen werden met paard en wagen opgehaald en een schone ton geplaatst, de inhoud verdween in de beerput bij de Reinigingsdienst aan de Westzanerdijk waar ook de tonnen werden schoongemaakt.
De sloot bij Wijnkanspad met links het ‘Hoisie’ boven de sloot Verder lezen
Eerste Nederlandse Stoom Ouwel Fabriek (E.N.S.O.F.)
door Ruud Meijns
Ik woonde aan de oostkant van Zaandam en voor zwemlessen gingen we heen en terug de Bernhardbrug over. De letters ENSOF op de gevel waren altijd een mysterie voor mij tot ik me ging verdiepen in de geschiedenis van Zaandam; een aha-erlebnis.
De Eerste Nederlandsche Stoom Ouwel Fabriek was gevestigd in de Westzijde op nummer 300. Ouwel is een soort eetbaar papier. De fabriek werd in 1898 opgericht door Nicolaas Bakker Klaaszn. In 1901 droeg Bakker zijn belangen over aan medevennoot J.H.H. Kempers. Het bedrijf draaide goed en werd enige keren uitgebreid. Het geeft ons ook gelegenheid om de Westzijde te laten zien voordat de Prins Bernhardburg in gebruik werd genomen, want die kwam ten zuiden van de Ouwelfabriek te liggen.
Westzijde, 1938. Het grote gebouw is de Ouwelfabriek op nummer 300. Op 298 zat molenmaker Boerendans, 296 visserman Bakker, 294 café Plekenpol, 292 de slagerij van weduwe Hoek en op 290 de bakkerij van Noord. Alle panden rechts van de ENSOF zijn gesloopt voor de afrit van de Bernhardbrug. Verder lezen
Oorlogsvluchtelingen hebben de hoofdrol in Zaanse tragedie Batavische Eneas
Op zaterdagavond 7 maart 2026 speelt Theater Kwast in het Motorblok te Zaandam eenmalig de tragedie Batavische Eneas of getrouwheids voorbeeld. Het stuk werd in 1645 geschreven door de Zaanse boekhandelaar en schrijver Hendrik Soeteboom, nu nog vooral bekend omdat hij als eerste de geschiedenis van de Zaanstreek op schrift zette, maar Soeteboom had andere ambities. In navolging van Vondel en diens Gijsbreght van Aemstel, wilde hij een historische heldendaad uit de lokale geschiedenis vereeuwigen op het toneel. Verder lezen
Westzijde 1 – 3
door Ruud Meijns
Westzijde 1 – 3 is een prominente plek in de stad. Het is het gebied tussen de Gedempte Gracht en de Vinkenstraat.
Het is nu een drukke plek met een bushalte maar die drukte was er halverwege de 19e eeuw ook al want op de hoek bij het (toen nog) Vinkenpad was de uitspanning ‘de Twee Zwanen’ gevestigd, met een terras en er werden veel bijeenkomsten georganiseerd. Toen ‘de Twee Zwanen’ werd vervangen door stalhouderij/hotel/café ‘Neuf’ van J. de Boer Cz., zal de drukte er niet minder om zijn geworden. Verder lezen
Groenland vaart – het contract
Als iemand het voornemen had om een schip naar Groenland voor de walvisvaart uit te rusten begon dat met het bouwen of huren van een schip. Was het schip gekozen dan de volgende fase die van het uitrusten en bemannen. Daarvoor werd een boekhouder aangesteld.
Deze werd belast met het uitrusten van de aanstaande vaart m.b.t. bemanning en goederen. De boekhouder zorgde voor de aanstelling van een commandeur die weer op zijn beurt zorgde voor de aanmonstering van de bemanning.
De commandeur koos daarvoor een herberg uit waar alle belangstellenden zich konden melden. In Zaandam was dat meestal Spitsbergen in de Peperhoek waar al het bootvolk bekend mee was. De gegadigden werden één voor één naar binnen geroepen. Was men akkoord met de voorwaarden dan diende de persoon een contract te ondertekenen.
Dat contract zag er zo uit: Klik voor de PDF
Bron: Honig’s studiën, tweede deel
Heuden (Huiden)
door Ruud Meijns
Er gaat al heel lang een verhaaltje rond dat oude woningen in Zaandam gebouwd zouden zijn op koeienhuiden, of op huiden in het algemeen. Dat is een groot misverstand. Het misverstand werd ook wel uitgelegd als zou het van heien naar huiden zijn gegaan in het taalgebruik, maar dat is wel erg ver gezocht.
Stel je eens voor waar al die huiden, als we het over koeienhuiden hebben, waar al die huiden vandaan zouden moeten komen. Daar viel niet tegenop te slachten.