Industriëlen trappen af
1921 was een bijzonder jaar voor het voetbal in ons streek. Want zowel voetbalvereniging Westzaan als de Verkadefabrieken kregen een eigen voetbalveld.
Nog meer bijzonder was het dat twee iconen uit de Zaanse industrie de velden met een aftrap openden. Mogelijk als dank voor hun financiële bijdrage voor de totstandkoming van het terrein. In Westzaan opende P. Schoen Kz. het terrein door een schop tegen de bal te geven. De firma Pieter Schoen verffabriek heeft haar wortels liggen in Westzaan.
Jaarmarkt of kermis
Het duurt nog wel even voor het weer kermis is, maar het is misschien wel leuk om te weten dat de kermis zoals wij die kennen, is ontstaan uit de jaarmarkt. In de tijden, die heel ver achter ons liggen, had elke streek, misschien wel elk dorp zijn eigen jaarmarkt, een dag waarop men naar de mis in de kerk ging om de patroonheilige te vereren of ter viering van de inwijding van de kerk.
Dat was de kerkemis en dat werd ons woord kermis. In plaats van een dag is het nu een week. Voor exploitanten van attracties zou één dag volslagen onrendabel zijn met de hoge kosten die zij hebben.
Kermis op de Burcht, 1935
De Prins Hendrikkade
door Simon Greve
De Zuiddijk was de vroegere zeedijk. Die dijk hield de Zaan buiten de polders van Oost-Zaandam. Een Zaan die destijds nog eb en vloed kende want er bestond nog een open verbinding naar de Zuiderzee die pas verdween toen het Noordzeekanaal werd aangelegd. Het waterpeil kon wel een meter verschillen tussen eb en vloed.
Toch ligt de Zuiddijk nu niet meer direct aan de Zaan. Er ligt immers een hele woonwijk tussen de Zaan en de Zuiddijk tegenwoordig. Met direct tegen de Zaan aan nu de Prins Hendrikkade. Zuiddijk, Monet, 1871 Verder lezen
Het Noordzeekanaal – 1
Dit jaar is het 150 jaar geleden dat het Noordzeekanaal werd geopend. Een enorm werk dat het woelige open IJ moest vervangen door een kanaal dat Amsterdam met de Noordzee ging verbinden. In 1865 ging de eerste schop de aarde in en in 1876 kon het eerste schip de sluis bij IJmuiden verlaten. Hieronder het IJ rond 1700 met een veerschuit op weg naar Zaandam. (Gemeentearchief Zaanstad)
Offain
Brommeg weer, gien asie wind. Met zuk weer miegelt et welderes van et kneut. Allegaar zukke klaine vliegies, die in je oge komme bai et fietse. Niet dat ik deer nou last van heb, ik staan in een rai voor de Coentunnel te wachtte. Et kon welderes puur zo’n taidje dure, de radio zait dat der een fiele van vaif kilometer staat. Der zel wel wet ebeurd weze, veerderop, der zit tenminste gien gangk in.
Altemet kenne me een klain stikkie veroit met ze alle en den stane me weer. Vrieze me dood den vrieze me dood. Deer zouwe me trouwes een poepetoer an hewwe met deuze warremte. Et zontje is weg, maar deur de blakte* blaift et broeiereg genog, et laikt wel diezeg* te worre ok. Docht ik et niet, et blikt al. Der kon welders een beste skoit met zure appele ankomme. Offain, ik hew een dak bove me hoofd, leet de boere maar darse. Foto: pexels.com
*blakte – windstil weer, *diezig – mistig
Uit: ‘Deer hoor ik je’ van Klaas Woudt
Verschil in rang en stand
door Wim Swart 20 september 1989
Zaandam had twee bioscopen, Flora de ‘deftige’ op de hoek Westzijde/Vinkenstraat, die een jaar of twintig geleden is gesloopt, en Apollo, meer een volkstheater, op de Dam. Er was wat verschil in rang en stand tussen Flora en Apollo. In Apollo placht het publiek op door-de-weekse-avonden tijdens de film kilo’s pinda’s te eten en onderhand de doppen op de vloer te flikkeren, zodat het bij het vertrek van de mensen een gekraak van jewelste was. In Flora paste dat niet zo. Daar werden in de crisis van de jaren dertig evenmin werklozenvoorstellingen gehouden. In Apollo wel. Daar mochten soms twee personen op één kaartje naar binnen.
Ik heb alleen sprekende films gehoord en gezien. Mijn ouders wisten nog van de stomme film waarbij de toen in Zaandam vermaarde Nacky Mulder mondeling tekst en uitleg gaf. Mulder deinsde er niet voor terug nu en dan filmfiguren te voorzien van de namen van bekende Zaandammers. Dolle pret!
Apollo – leuke herinneringen. Straks een tapijtwinkel. Alles gaat voorbij.
Apollo, 1990. foto Han de Groot
Tot zover journalist Wim Swart in het boekje ‘Een kwart eeuw kijken’ dat door collega’s van de Typhoon na zijn overlijden in 1990 werd samengesteld.
Bericht uit Australië
Historisch Zaandam kreeg een vraag uit Australië over de familie Duijker. Herman Duijker emigreerde vanuit Zaandam naar dat land in 1952 . Zegt de naam Duijker u nog iets?
Met het bericht kwam ook een naïef schilderij van een vroeger woonhuis, gemaakt vanuit herinnering door iemand in de familie. Wie het weet mag het zeggen.
Het informatieverzoek zelf hebben we overgedragen aan het Gemeentearchief dat daar meer ervaring in heeft.
Zuiddijk – bakker Bouman
door Ruud Meijns
Zuiddijk wijk 1, nr. 110 later A 149 en bij hernummering nr. 169 is tot 1854 in het bezit van Hendrik de Carpentier.
Hij moet het verkopen en het komt in 1845 tot een publieke verkoping. Het pand wordt gekocht door Albert Mul, koopman in houtwaren.
Ook bij hem komt het in 1855 tot een publieke verkoping waarbij het pand overgaat in handen van Frederik Kuyk, zonder beroep die het in 1860 verkoopt aan Cornelis Rogge, opzichter van “De Oude Lijnbaan” die in de buurt van de Lijnbaanstraat heeft gelegen. Verder lezen
Zaandam over de Gouw
Een krantenfoto van Hans Prins, gemaakt in 1971. Op de voorgrond de flats uit de Kleurenbuurt met de Weer. Twee kerktorens van respectievelijk de Oostzijderkerk en de Bonifatiuskerk met daar tussenin de toren van Albert Heijn. Aan de einder nog een glimp van de kartelrand van de duinen. Hoe de fotograaf zo hoog kwam is niet aangegeven.
Bombardement Den Haag 23 maart 1945
Bombardementen zien we tegenwoordig elke dag in de wereld maar voor Nederland is een bombardement toch iets bijzonders. In het begin van de 2e W.O. was er het bombardement op Rotterdam en op 3 maart 1945 was er een vergissingsbombardement op Bezuidenhout in Den Haag. Doel van de Engelse vliegtuigen was V2 inrichting in het Haagse Bosch, maar door verkeerde coördinaten kwam het elders in de stad terecht.
Aan de bluswerkzaamheden hebben ook twee eenheden van de Zaanse brandweer meegewerkt. Het initiatief hiertoe werd genomen door Commandant van de Zaanse brandweer de heer C. Kakes nadat men op die zaterdag ook hier bekend werd met het bombardement in Den Haag. Kakes kreeg toestemming van de burgemeester en organiseerde materiaal uit Zaandam en Wormerveer. Verder lezen
Boomgaardspad
door Chris Kabel
Ooit was dit een juweel van een straatje. Samen met de Braaksteeg en het Boomgaardslop vormde het een sfeervol en gezellig buurtje. Er stonden prachtige houten huizen. Zij stonden vrij chaotisch gerangschikt. Het deed een beetje denken aan de Kerkbuurt op Marken. Alleen dat laatste bestaat nog.
Deze Zaanse Schans aan de Zuiddijk niet meer. Zoals alles in onze stad werd dit binnen enkele jaren weggevaagd en vervangen door sfeerloze bunkerachtige gebouwen.
Boomgaardspad 1950, links nummers 12 en 14 en achter de meisjes 10 Verder lezen
Hoe Cor Visser Luilak vierde
door Cor Visser
Achter de Harenmakersstraat, waar nu een gedeelte van de sintelbaan en het Zaans Lyceum staan, lag vroeger een vuilnisbelt die bereikbaar was via de Harenmakersstraat en aan het eind de 3e Harenmakersdwarsstraat. Vanaf het Mr. Cornelispad kon je bij Hein de Boer over de brug van de sloot op het land komen.
We haalden veel papier en ander brandbaar materiaal van de vuilnisbelt. Dit werd wel overgevaren met een zware boomstam (sluitboom) die diende om sloten af te sluiten vanwege de stammen die daar lagen te wateren alvorens gezaagd te worden. De stam was door de jaren heen aan de bovenzijde vrij vlak geworden, waardoor er redelijk wat spul opgezet kon worden dat we over konden varen en via het land van Hein de Boer naar ons pad brengen. Ook werd het wel lopend gehaald via de Meufa. Verder lezen
Adriaan Honig’s kunsthars
door Ruud Meijns
Met alle goede bedoelingen werden in de oorlogsjaren (1940-1945) door de firma Adriaan Honig plannen gemaakt voor de vervaardiging van kunstharsen op lijnoliebasis voor de verfindustrie. Een mooi en nieuw eindproduct. Voor de fabricage werd Adriaan Honig’s Kunsthars Industrie nv opgericht. Er werd in licentie geproduceerd. In de Westzijde kwam naast een fabriek een kantoor en een laboratorium.
Na overname in 1958 door Billiton ging het bedrijf verder onder de naam Zaanchemie dat vervolgens op 1 mei 1965 werd ingelijfd door Scado. Weer later werd het bedrijf overgenomen door Unilever dat in 1979 besloot de productie uit Zaandam over te brengen naar Schoonebeek in Drenthe.
Maar zo schoon als het laboratorium was, zo smerig was de ondergrond van de fabriek. Tussen 1957 en 1967 was er op het terrein een proeffabriek voor bestrijdingsmiddelen op basis van tin. Scado was in de jaren ‘60 technologische leider op het gebied van polyesterharsen enz., onder meer gebruikt bij het leggen van linoleum.
In 1964 werd door een viertal bewoners van de Frans Halsstraat een bezwaar ingediend tegen een proeffabriek waar men ‘Triphenyltinchloride’ en andere kunstharsen ging maken. Door allerlei oorzaken kwam de Raad van State pas in 1966 tot behandeling van de zaak. Inmiddels was de vergunning waartegen bezwaar werd gemaakt verlopen, maar de hinder was gebleven. Verder lezen
Sloot in brand
door Ruud Meijns
Paniek bij de bewoners van de Prins Hendrikstraat waar op 15 januari 1969 plotseling de sloot tussen de Zuiddijk en de Prins Hendrikstraat in brand vloog. Enorme rookwolken vulden de straat, vlammen knaagden aan de bebouwing achter de huizen aan de sloot.
Over een afstand van 80 meter brandde de oppervlakte van de sloot. Een dikke laag olie was de bron van alle ellende. Brandweerkringen 1,3, 4, 6 en 7 rukten uit. Bewoners rolden hun eigen slangen uit om te redden wat er te redden viel.
Geluid van explosies maakten de sfeer alarmerend. Waarschijnlijk waren dit exploderende olievaten op de erven of afdakjes van eterniet. Ook bootjes die in de sloot lagen kwamen niet ongeschonden op het droge. Verder lezen
31 mei Algemene Ledenvergadering met lezing door Frank Maas
Deze maand is het Historisch Café al op 18 mei met een lezing over de geschiedenis van Zaandam door stadsarcheoloog Piet Kleij. De laatste maandag van mei is het Tweede Pinksterdag en vieren we PinksterDrie op de Zaanse Schans.
Op zondagmiddag 31 mei is de Algemene Ledenvergadering (Jaarvergadering) van Historisch Zaandam. Na het huishoudelijk gedeelte komt Frank Maas ons vertellen over zijn boek ‘Het Verzet van mijn vader’.
De Algemene Ledenvergadering wordt gehouden op zondag 31 mei 2026 in het buurtcentrum, De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam (Kalf). Aanvang 14.00 uur, inloop vanaf 13.30 uur. De toegang is gratis. Ook niet-leden van Historisch Zaandam zijn welkom.
Lees hier de officiële uitnodiging en agenda voor deze bijeenkomst.