Nieuw
Boomgaardspad
door Chris Kabel
Ooit was dit een juweel van een straatje. Samen met de Braaksteeg en het Boomgaardslop vormde het een sfeervol en gezellig buurtje. Er stonden prachtige houten huizen. Zij stonden vrij chaotisch gerangschikt. Het deed een beetje denken aan de Kerkbuurt op Marken. Alleen dat laatste bestaat nog.
Deze Zaanse Schans aan de Zuiddijk niet meer. Zoals alles in onze stad werd dit binnen enkele jaren weggevaagd en vervangen door sfeerloze bunkerachtige gebouwen.
Boomgaardspad 1950, links nummers 12 en 14 en achter de meisjes 10 Verder lezen
Hoe Cor Visser Luilak vierde
door Cor Visser
Achter de Harenmakersstraat, waar nu een gedeelte van de sintelbaan en het Zaans Lyceum staan, lag vroeger een vuilnisbelt die bereikbaar was via de Harenmakersstraat en aan het eind de 3e Harenmakersdwarsstraat. Vanaf het Mr. Cornelispad kon je bij Hein de Boer over de brug van de sloot op het land komen.
We haalden veel papier en ander brandbaar materiaal van de vuilnisbelt. Dit werd wel overgevaren met een zware boomstam (sluitboom) die diende om sloten af te sluiten vanwege de stammen die daar lagen te wateren alvorens gezaagd te worden. De stam was door de jaren heen aan de bovenzijde vrij vlak geworden, waardoor er redelijk wat spul opgezet kon worden dat we over konden varen en via het land van Hein de Boer naar ons pad brengen. Ook werd het wel lopend gehaald via de Meufa. Verder lezen
Adriaan Honig’s kunsthars
door Ruud Meijns
Met alle goede bedoelingen werden in de oorlogsjaren (1940-1945) door de firma Adriaan Honig plannen gemaakt voor de vervaardiging van kunstharsen op lijnoliebasis voor de verfindustrie. Een mooi en nieuw eindproduct. Voor de fabricage werd Adriaan Honig’s Kunsthars Industrie nv opgericht. Er werd in licentie geproduceerd. In de Westzijde kwam naast een fabriek een kantoor en een laboratorium.
Na overname in 1958 door Billiton ging het bedrijf verder onder de naam Zaanchemie dat vervolgens op 1 mei 1965 werd ingelijfd door Scado. Weer later werd het bedrijf overgenomen door Unilever dat in 1979 besloot de productie uit Zaandam over te brengen naar Schoonebeek in Drenthe.
Maar zo schoon als het laboratorium was, zo smerig was de ondergrond van de fabriek. Tussen 1957 en 1967 was er op het terrein een proeffabriek voor bestrijdingsmiddelen op basis van tin. Scado was in de jaren ‘60 technologische leider op het gebied van polyesterharsen enz., onder meer gebruikt bij het leggen van linoleum.
In 1964 werd door een viertal bewoners van de Frans Halsstraat een bezwaar ingediend tegen een proeffabriek waar men ‘Triphenyltinchloride’ en andere kunstharsen ging maken. Door allerlei oorzaken kwam de Raad van State pas in 1966 tot behandeling van de zaak. Inmiddels was de vergunning waartegen bezwaar werd gemaakt verlopen, maar de hinder was gebleven. Verder lezen
Sloot in brand
door Ruud Meijns
Paniek bij de bewoners van de Prins Hendrikstraat waar op 15 januari 1969 plotseling de sloot tussen de Zuiddijk en de Prins Hendrikstraat in brand vloog. Enorme rookwolken vulden de straat, vlammen knaagden aan de bebouwing achter de huizen aan de sloot.
Over een afstand van 80 meter brandde de oppervlakte van de sloot. Een dikke laag olie was de bron van alle ellende. Brandweerkringen 1,3, 4, 6 en 7 rukten uit. Bewoners rolden hun eigen slangen uit om te redden wat er te redden viel.
Geluid van explosies maakten de sfeer alarmerend. Waarschijnlijk waren dit exploderende olievaten op de erven of afdakjes van eterniet. Ook bootjes die in de sloot lagen kwamen niet ongeschonden op het droge. Verder lezen
Pootjes – Edison
door Ruud Meijns
Zegt men de naam Pootjes denkt de oudere generatie gelijk aan Edison, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Edison was de winkel in de Westzijde waar je terecht kon als je een speciaal lampje nodig had, een geschikte transformator zocht, een beschermer voor je kettingkast, noem maar op.
In de winkel stonden honderden laadjes waar de koopwaar in verborgen lag en waar alleen de familie Pootjes de weg in wist. De etalages stonden vol met hebbedingetjes, je kon daar lang tijd naar kijken en dan had je nog niet alles gezien; een wonderlijke winkel.
(foto Luuk Plekker – HVZ)
Laatste Historisch Café van dit seizoen met lezing Piet Kleij
Op maandagmiddag 18 mei organiseert de vereniging Historisch Zaandam het laatste Historisch Café van dit seizoen.
Piet Kleij, stadsarcheoloog van de Gemeente Zaanstad, komt ons dan vertellen over de geschiedenis van Zaandam. Misschien wel duizend jaar geleden ontstaan. Van een boerendorp ontwikkelde het zich tot het oudste industriegebied van Europa. Het heeft een voorloper gehad, het heeft aan zee gelegen en heeft een verleden dat totaal afwijkt van andere Hollandse steden.
Dit en nog veel meer andere interessante wetenswaardigheden uit het Zaandams verleden, zullen tijdens deze middag aan de orde komen.
De lezing is op maandagmiddag 18 mei om 14.00 uur in Buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam. Inloop vanaf 13.30 uur. Toegang gratis. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
Jaap Haversluis
De Hogendijker- of Jaap Haversluis, is een vroegere schutsluis in Zaandam tussen de Haven en het Westzijderveld aan het eind van de Vaart. De sluis gebouwd in 1651 als extra sluis naast de oostelijker gelegen Hornersluis.
Hogendijk, de sluis gezien vanaf de houthaven. Rechts is nog een deel van het pakhuis van Keg te zien Verder lezen
Gerrit Haremakersluis
door Ruud Meijns
Tja, waar lag die sluis ook alweer? De tijd gaat soms zo snel dat je dingen vergeet als je daar niet van tijd tot tijd aan wordt herinnerd. Dat gaat ook op voor de Gerrit Haremakersluis en de Jaap Haversluis. Ik noem ze allebei omdat de Gerrit Haremakersluis eerst de Jaap Haversluis heette.
De nieuwe sluis werd in opdracht van het Hoogheemraadschap gebouwd. De eerste paal ging in 1937 de grond in. Op 25 juli 1939 werd de nieuwe schutsluis met de naam Jaap Haversluis geopend. De sluis vormde de verbinding tussen het Westelijk deel van de gemeente met de vele houtzagerijen en de toegang naar de haven en het Noordzeekanaal. De sluis werd gebouwd ter vervanging van de Jaap Haversluis die in de Hogendijk lag. Deze sluis uit 1706 was ondanks allerlei aanpassingen en verbouwingen te klein geworden voor het toegenomen verkeer van een naar de haven.Foto: Westzanerdijk. De nieuwe sluis in aanbouw. Op de achtergrond de Hogendijk met het pakhuis van Keg. Verder lezen
Pinksterzaan
De Zaan en Pinksteren zijn al heel lang onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ik las recent nog een bericht over de viering in 1872, en het gaat natuurlijk terug tot op de tijd van Spaanse bezetting hier.
Er zijn om het Zaanse ontzet met Pinksteren te vieren diverse feestelijkheden. Ze worden georganiseerd door Pinksterzaan.nl.
Op 21 mei wordt er afgetrapt met een cultureel avondprogramma in de Bullekerk! Voor het programma klikt u hier.
De 2e Pinksterdag wordt op de Zaanse Schans gevierd met historische muzikanten, soldatengroepen, oude ambachten, verhalenvertellers, een horecapleintje, straattheater en meer! En elk uur een uur een kanonschot. Voor het programma klikt u hier
De burgemeester en de bal
In 1984 organiseerde buurthuis de Kolk een ‘Buurtgeschiedenisprojekt’ met leerlingen van de lagere scholen Willibrord en Leeghwater. De leerlingen ondervroegen buurtbewoners uit de Rosmolenbuurt. Dat werd gebundeld en kwam uit onder de titel:
Hoe was het om vroeger kind in de Rosmolenbuurt te zijn?
Verhalen van mensen die schoolkind waren in de Rosmolenbuurt in de periode 1900-1950
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’
door Ruud Meijns
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’, Hogendijk 6. Het etablissement is vernoemd naar een Germaanse koning die het bierdrinken bij de Germanen zou hebben geïntroduceerd. Bij veel Zaandammers was dat bierdrinken al bekend, maar bij Cambrinus gebeurde meer. Bijeenkomsten en tal van veilingen werden er georganiseerd. In 1894 was er een veiling van 130.000 sigaren. Gerrit Vriend was de uitbater van Cambrinus, opgevolgd door zijn zoon die ook Gerrit heette. Hier het Czaar Peterbeeld met op de achtergrond “Cambrinus”. Het is het tweede huis van links met op de gevel ‘Hotel – Restaurant’. Verder lezen
Surinaamse Maanden van Stadsherstel
In juni en juli organiseert Stadsherstel Amsterdam weer de Surinaamse Maanden in de Amstelkerk in Amsterdam.
Deze jaarlijkse manifestatie is uitgegroeid tot een levendig benefiet voor Surinaams erfgoed en biedt een gevarieerd programma met lezingen, een verkoopexpositie, een orgelconcert, een veiling, een stadswandeling, workshops en meer.
Het thema van dit jaar is Baka Foto / De Stad, met bijzondere aandacht voor de rijke culturele en historische verbindingen tussen Suriname en Amsterdam. De editie krijgt bovendien een
feestelijk karakter ter gelegenheid van het 70-jarig jubileum van Stadsherstel Amsterdam. Lees hier meer over in de PDF – klik hier
Dromen in hout
Het Zaans Museum staat met een tentoonstelling stil bij het ontstaan van de Zaanse Schans. Wat begon als een reddingsactie voor de Zaanse houtbouw is inmiddels een trekpleister voor miljoenen toeristen geworden.
Het museum staat stil bij de droom van architect Jaap Schipper, de inspirator van het hele project. Hij maakte ook het eerste ontwerp voor het gebied. Telkens als er ergens een oud pand gesloopt moest worden werd er ook gekeken of het een kans maakte om op de Schans een nieuw leven te krijgen. Soms waren panden al te slecht, maar soms ook goed genoeg om een verhuizing naar de Kalverringdijk te rechtvaardigen.
Bloemstraat. Transport in 1963 van het pand Noorderkerkstraat 7 naar de Zaanse Schans. Foto: GAZ
De hele geschiedenis van de Zaanse Schans is in het Zaans Museum te zien. Maar er wordt ook aandacht besteed aan de toekomst.
Tentoonstelling: Dromen in hout.
Het verhaal van de Zaanse Schans.
Datum: 6 juni 2026 t/m 6 september 2027
Locatie: Zaans Museum, Schansend 7 in Zaandam
Wandeltochtje naar de Hembrug
Uit: Maannacht in de sneeuw – Een Zaanse roman (1863-1963) door T. Woudt – hoofdstuk 50
Toen Cees ’s avonds thuis kwam en van die plezierig verlopen wandeling hoorde merkte hij quasi spijtig op: , “ik wou dat ik eens mee kon.” “Ik zou niet weten waarom niet,“ gaf Anna te verstaan. “Waarom zouden we zondagmiddag de kuierlatten niet eens kunnen nemen? We zorgen dat we vroeg kunnen middageten en vragen de buren en de kinderen ook of zij meegaan.”
Het was zondagmiddag half een toen ons gezelschap, de weesjes incluis er de pas inzette om langs de Westzijde en via de Hogendijk, het zwarte paadje te bereiken, waar ze over een kettingbrug naar de haven liepen, waar ze het Bonkieshuis passeerden en terloops genoten van het gezicht van de zeeboten.
Op het Zwarte pad richting Hembrug. Rechts het Bonkieshuis. Verder lezen
Met een hart door de stad
Zaterdag 26 februari 1972 trok een lange stoet vanaf het Julianaziekenhuis door de stad richting het gemeentehuis bij de Burcht. Op een brancard werd een “kloppend hart” meegedragen als symbool voor de wens om een eigen cardiologisch centrum te mogen realiseren in de Zaanstreek.
Al geruime tijd doet men hiertoe pogingen maar het lijkt vooral een financiële kwestie te zijn. Volgens het bestuur was de noodzaak voor een hartcentrum in de nabijheid van de Amsterdamse mogelijkheden economisch niet verantwoord. Nu is tijdens een vergadering van het bestuur van het Julianaziekenhuis in juli 1968 een oplossing gepresenteerd die het aantrekken van een hartspecialist mogelijk maakt. Verder lezen