Nieuw
Zaanlandsche Stoom-, Wasch- en Bleekinrichting
door Ruud Meijns
Cornelis Huibertsz. van de Stadt, fabrikant, had op het gebied achter de Zuiddijk een fabriek, loods en erf zoals het werd omschreven. Hij brengt dit in bij een samenwerking met Pieter Latenstein, houthandelaar. Samen beginnen zij op ‘het Hop’ een wasserij onder de naam:
Al eind 1886 begint men een reclamecampagne door het publiek in advertenties te wijzen op dit unieke Amerikaanse systeem. De opening zal plaats vinden op 10 januari 1887.
Er wordt aan de inrichting het een en ander bijgebouwd zodat men later ook kan beginnen met een Tapijtreinigingsinstallatie. Het is in deze fabriek waar in mei 1891 brand uitbreekt. Aanwezig personeel probeert nog te blussen voordat de brandweer aanwezig is, maar dat haalt niet veel uit. Enkele personen hebben brandwonden opgelopen. Enkele wassen van klanten zijn verbrand en van de fabriek is nog maar weinig over. Verder lezen
Noten bij Jacob Bes
Bij het artikel van Jaap Bes over de slagerij Bes in Magazine 17 van Historisch Zaandam horen noten. Het waren er teveel om bij het artikel te kunnen plaatsen. Als oplossing hebben we ervoor gekozen deze noten op de website te plaatsen.
Rustenburg, slagerij van Bes
Noten bij Jacob Bes Verder lezen
Lezing Lida Sanders-Vet, schrijfster van het boek ‘Niet het snijden doet zo’n pijn’.
Op maandagmiddag 28 september zal Lida Sanders-Vet bij de vereniging Historisch Zaandam aanwezig zijn om te vertellen over haar twee Zaanse boeken. Zij opent daarmee het nieuwe seizoen waarbij de VHZ weer een aantal lezingen in het ‘Historisch Café’ op de laatste maandagmiddag van de maand in het Buurtcentrum De Bovenkruier in het Kalf organiseert.
In haar eerste boek ‘Niet het snijden doet zo’n pijn’, beschrijft Lida haar zoektocht naar de eigenaar van een familiebijbeltje. Zelf geboren in Zaandam, maar onwetend van dit deel van haar Zaandamse familiegeschiedenis. Het verhaal is een roman, een vermenging van feiten en fictie. Voor de feiten maakte ze kennis met de archieven, lokaal en internationaal. Het verhaal speelt zich afwisselend af tussen (ver) verleden en het heden van 2013/2014. Het volgt de emigratie van familieleden naar de VS en ontmoetingen in het heden.
Enkele jaren later heeft Lida een historisch verhaal beschreven dat begint in Koog aan de Zaan. Het boek heeft de titel ‘Louise, vrouw in verzet’. De Waakzaamheid aldaar staat centraal. De eigenaren Henk en Louise Ero, tussen 1919 en 1942, raakten al vroeg in de Tweede Wereldoorlog betrokken bij verzetswerk. Wat hen is overkomen wordt door Lida, vooral vanuit het perspectief van Louise, in romanvorm beschreven. Voor de feiten is zij langs archieven in binnen- en buitenland gegaan.
De lezing is op maandagmiddag 28 september om 14.00 uur in Buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam. Inloop vanaf 13.30 uur. Toegang gratis. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
Noordzeekanaal – 2
Dit jaar is het 150 jaar geleden dat het Noordzeekanaal werd geopend.
Toen het kanaal in 1876 werd geopend, had men natuurlijk het idee dat het werk voldoende was voor een flink aantal jaren varen. Dat was ook zo, maar de ontwikkelingen in techniek en de toepassing daarvan gingen sneller dan men had kunnen bedenken.
Over de oude Hembrug reed in de beginperiode eens in de 3,5 á 4 uur een trein. Met het toenemen van het trein- en scheepvaartverkeer was aanpassing noodzakelijk. In 1906 werd een nieuwe Hembrug gebouwd.
De spoorbrug in 1875 gefotografeerd Verder lezen
Offain
Brommeg weer, gien asie wind. Met zuk weer miegelt et welderes van et kneut. Allegaar zukke klaine vliegies, die in je oge komme bai et fietse. Niet dat ik deer nou last van heb, ik staan in een rai voor de Coentunnel te wachtte. Et kon welderes puur zo’n taidje dure, de radio zait dat der een fiele van vaif kilometer staat. Der zel wel wet ebeurd weze, veerderop, der zit tenminste gien gangk in.
Altemet kenne me een klain stikkie veroit met ze alle en den stane me weer. Vrieze me dood den vrieze me dood. Deer zouwe me trouwes een poepetoer an hewwe met deuze warremte. Et zontje is weg, maar deur de blakte* blaift et broeiereg genog, et laikt wel diezeg* te worre ok. Docht ik et niet, et blikt al. Der kon welders een beste skoit met zure appele ankomme. Offain, ik hew een dak bove me hoofd, leet de boere maar darse. Foto: pexels.com
*blakte – windstil weer, *diezig – mistig
Uit: ‘Deer hoor ik je’ van Klaas Woudt
Zuiddijk – bakker Bouman
door Ruud Meijns
Zuiddijk wijk 1, nr. 110 later A 149 en bij hernummering nr. 169 is tot 1854 in het bezit van Hendrik de Carpentier.
Hij moet het verkopen en het komt in 1845 tot een publieke verkoping. Het pand wordt gekocht door Albert Mul, koopman in houtwaren.
Ook bij hem komt het in 1855 tot een publieke verkoping waarbij het pand overgaat in handen van Frederik Kuyk, zonder beroep die het in 1860 verkoopt aan Cornelis Rogge, opzichter van “De Oude Lijnbaan” die in de buurt van de Lijnbaanstraat heeft gelegen. Verder lezen
Boomgaardspad
door Chris Kabel
Ooit was dit een juweel van een straatje. Samen met de Braaksteeg en het Boomgaardslop vormde het een sfeervol en gezellig buurtje. Er stonden prachtige houten huizen. Zij stonden vrij chaotisch gerangschikt. Het deed een beetje denken aan de Kerkbuurt op Marken. Alleen dat laatste bestaat nog.
Deze Zaanse Schans aan de Zuiddijk niet meer. Zoals alles in onze stad werd dit binnen enkele jaren weggevaagd en vervangen door sfeerloze bunkerachtige gebouwen.
Boomgaardspad 1950, links nummers 12 en 14 en achter de meisjes 10 Verder lezen
Hoe Cor Visser Luilak vierde
door Cor Visser
Achter de Harenmakersstraat, waar nu een gedeelte van de sintelbaan en het Zaans Lyceum staan, lag vroeger een vuilnisbelt die bereikbaar was via de Harenmakersstraat en aan het eind de 3e Harenmakersdwarsstraat. Vanaf het Mr. Cornelispad kon je bij Hein de Boer over de brug van de sloot op het land komen.
We haalden veel papier en ander brandbaar materiaal van de vuilnisbelt. Dit werd wel overgevaren met een zware boomstam (sluitboom) die diende om sloten af te sluiten vanwege de stammen die daar lagen te wateren alvorens gezaagd te worden. De stam was door de jaren heen aan de bovenzijde vrij vlak geworden, waardoor er redelijk wat spul opgezet kon worden dat we over konden varen en via het land van Hein de Boer naar ons pad brengen. Ook werd het wel lopend gehaald via de Meufa. Verder lezen
Adriaan Honig’s kunsthars
door Ruud Meijns
Met alle goede bedoelingen werden in de oorlogsjaren (1940-1945) door de firma Adriaan Honig plannen gemaakt voor de vervaardiging van kunstharsen op lijnoliebasis voor de verfindustrie. Een mooi en nieuw eindproduct. Voor de fabricage werd Adriaan Honig’s Kunsthars Industrie nv opgericht. Er werd in licentie geproduceerd. In de Westzijde kwam naast een fabriek een kantoor en een laboratorium.
Na overname in 1958 door Billiton ging het bedrijf verder onder de naam Zaanchemie dat vervolgens op 1 mei 1965 werd ingelijfd door Scado. Weer later werd het bedrijf overgenomen door Unilever dat in 1979 besloot de productie uit Zaandam over te brengen naar Schoonebeek in Drenthe.
Maar zo schoon als het laboratorium was, zo smerig was de ondergrond van de fabriek. Tussen 1957 en 1967 was er op het terrein een proeffabriek voor bestrijdingsmiddelen op basis van tin. Scado was in de jaren ‘60 technologische leider op het gebied van polyesterharsen enz., onder meer gebruikt bij het leggen van linoleum.
In 1964 werd door een viertal bewoners van de Frans Halsstraat een bezwaar ingediend tegen een proeffabriek waar men ‘Triphenyltinchloride’ en andere kunstharsen ging maken. Door allerlei oorzaken kwam de Raad van State pas in 1966 tot behandeling van de zaak. Inmiddels was de vergunning waartegen bezwaar werd gemaakt verlopen, maar de hinder was gebleven. Verder lezen
Sloot in brand
door Ruud Meijns
Paniek bij de bewoners van de Prins Hendrikstraat waar op 15 januari 1969 plotseling de sloot tussen de Zuiddijk en de Prins Hendrikstraat in brand vloog. Enorme rookwolken vulden de straat, vlammen knaagden aan de bebouwing achter de huizen aan de sloot.
Over een afstand van 80 meter brandde de oppervlakte van de sloot. Een dikke laag olie was de bron van alle ellende. Brandweerkringen 1,3, 4, 6 en 7 rukten uit. Bewoners rolden hun eigen slangen uit om te redden wat er te redden viel.
Geluid van explosies maakten de sfeer alarmerend. Waarschijnlijk waren dit exploderende olievaten op de erven of afdakjes van eterniet. Ook bootjes die in de sloot lagen kwamen niet ongeschonden op het droge. Verder lezen
Pootjes – Edison
door Ruud Meijns
Zegt men de naam Pootjes denkt de oudere generatie gelijk aan Edison, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Edison was de winkel in de Westzijde waar je terecht kon als je een speciaal lampje nodig had, een geschikte transformator zocht, een beschermer voor je kettingkast, noem maar op.
In de winkel stonden honderden laadjes waar de koopwaar in verborgen lag en waar alleen de familie Pootjes de weg in wist. De etalages stonden vol met hebbedingetjes, je kon daar lang tijd naar kijken en dan had je nog niet alles gezien; een wonderlijke winkel.
(foto Luuk Plekker – HVZ)
Laatste Historisch Café van dit seizoen met lezing Piet Kleij
Op maandagmiddag 18 mei organiseert de vereniging Historisch Zaandam het laatste Historisch Café van dit seizoen.
Piet Kleij, stadsarcheoloog van de Gemeente Zaanstad, komt ons dan vertellen over de geschiedenis van Zaandam. Misschien wel duizend jaar geleden ontstaan. Van een boerendorp ontwikkelde het zich tot het oudste industriegebied van Europa. Het heeft een voorloper gehad, het heeft aan zee gelegen en heeft een verleden dat totaal afwijkt van andere Hollandse steden.
Dit en nog veel meer andere interessante wetenswaardigheden uit het Zaandams verleden, zullen tijdens deze middag aan de orde komen.
De lezing is op maandagmiddag 18 mei om 14.00 uur in Buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam. Inloop vanaf 13.30 uur. Toegang gratis. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
Jaap Haversluis
De Hogendijker- of Jaap Haversluis, is een vroegere schutsluis in Zaandam tussen de Haven en het Westzijderveld aan het eind van de Vaart. De sluis gebouwd in 1651 als extra sluis naast de oostelijker gelegen Hornersluis.
Hogendijk, de sluis gezien vanaf de houthaven. Rechts is nog een deel van het pakhuis van Keg te zien Verder lezen
Gerrit Haremakersluis
door Ruud Meijns
Tja, waar lag die sluis ook alweer? De tijd gaat soms zo snel dat je dingen vergeet als je daar niet van tijd tot tijd aan wordt herinnerd. Dat gaat ook op voor de Gerrit Haremakersluis en de Jaap Haversluis. Ik noem ze allebei omdat de Gerrit Haremakersluis eerst de Jaap Haversluis heette.
De nieuwe sluis werd in opdracht van het Hoogheemraadschap gebouwd. De eerste paal ging in 1937 de grond in. Op 25 juli 1939 werd de nieuwe schutsluis met de naam Jaap Haversluis geopend. De sluis vormde de verbinding tussen het Westelijk deel van de gemeente met de vele houtzagerijen en de toegang naar de haven en het Noordzeekanaal. De sluis werd gebouwd ter vervanging van de Jaap Haversluis die in de Hogendijk lag. Deze sluis uit 1706 was ondanks allerlei aanpassingen en verbouwingen te klein geworden voor het toegenomen verkeer van een naar de haven.Foto: Westzanerdijk. De nieuwe sluis in aanbouw. Op de achtergrond de Hogendijk met het pakhuis van Keg. Verder lezen
Pinksterzaan
De Zaan en Pinksteren zijn al heel lang onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ik las recent nog een bericht over de viering in 1872, en het gaat natuurlijk terug tot op de tijd van Spaanse bezetting hier.
Er zijn om het Zaanse ontzet met Pinksteren te vieren diverse feestelijkheden. Ze worden georganiseerd door Pinksterzaan.nl.
Op 21 mei wordt er afgetrapt met een cultureel avondprogramma in de Bullekerk! Voor het programma klikt u hier.
De 2e Pinksterdag wordt op de Zaanse Schans gevierd met historische muzikanten, soldatengroepen, oude ambachten, verhalenvertellers, een horecapleintje, straattheater en meer! En elk uur een uur een kanonschot. Voor het programma klikt u hier