Een stateloze Duitser in het Zaans Verzet

Een recensie door Ruud Meijns

In 2010 krijgt Evelyn Baumgarten van haar moeder een doos met papieren waaronder brieven en documenten van haar vader Erwin Baumgarten (1917-1987). En daarmee start een zoektocht die ook Zaandam zal aandoen. Haar vader is in Duitsland geboren uit Oostenrijkse ouders, in 1935 statenloos geworden door maatregelen van Nazi-Duitsland. Hij vlucht in de jaren ’30 met zijn broer en moeder naar Nederland en kiest voor Zaandam omdat hier al meerdere Duitse vluchtelingen wonen.

Wat wist ze van haar vader? Niet zoveel omdat hij veel weg was en zij zelf op een kostschool zat. Tijdens haar zoektocht ontdekt Evelyn, geboren in New York, de Joodse wortels van haar grootmoeder.

In Zaandam vinden de broers en moeder onderdak bij de familie Petersen in de Jan Steenstraat en in 1939 betrekken ze een eigen woning op de Jan van Goyenkade. Al spoedig duiken de broers Walter en Erwin, in terugblik, op bij het Zaanse Verzet. Walter, die een radiozender bezat, werd in bijna de val gelokt door een Duits spion. Deze man stelde Walter voor een zendinstallatie tussen de versterkers van de radio apparatuur te plaatsen. Hij gaat er niet op in maar wordt wel door de SD opgepakt en verhoord, zonder resultaat. Ze komen in kontakt met kapelaan Groot die zich al vroeg inzet om jongemannen te helpen bij het ontkomen aan de ‘Arbeitseinsatz’.

De broers bij de woning aan de van Goyenkade Verder lezen →