Grafzerken in de Bullekerk
door H. Roovers
Grafzerken zijn bepaald geen voorwerpen, waarmee we ons dagelijks bezighouden. Toch kunnen zij bij historisch onderzoek voor een bron van informatie zorgen. Daarom is bij de restauratie van de Westzijderkerk (ook wel Kruiskerk of Bullekerk genoemd) heel wat zorg aan deze stenen besteed. Veel van de zerken lagen al eeuwen in de kerk. Problemen leverden ze genoeg op.
In de eerste plaats moesten ze allemaal gefotografeerd worden, op de plek waar ze lagen. Daarna moesten ze opgenomen worden, om later weer op een geschikte plaats neergelegd te worden.
Veel stenen waren in een dergelijke staat, dat het geen zin meer had ze te laten liggen. Ze waren gebroken of helemaal uitgesleten (b.v. wanneer ze in een looppad hadden gelegen).
Foto interieur Westzijderkerk 1894 door J. Hondius Hz.
Toen er echter enkele stenen waren verwijderd, moest het hele patroon worden gewijzigd. In de zuidelijke en de noordelijke beuk liggen nu de oudste stenen. Vooral die in de zuidbeuk zijn sterk versleten, die in de noordbeuk zijn van veel betere kwaliteit. In de oostelijke beuk zijn de 18e eeuwse stenen terecht gekomen. Hier liggen veelal fraai bewerkte en monumentale zerken. Onder het podium, aan de westkant van de kerk, ligt een aantal stenen waarvan het jaartal niet altijd vastgesteld kon worden en verder een mengeling uit de 17e en 18e eeuw. Jammer genoeg zijn er onder dit podium een aantal belangrijke “graven” terecht gekomen, zoals die van burgemeesters Claes Arentsz Bloem en Arent Claeszn. Bloem en van scheepsbouwers als Cardinaal en S. Piers.
Plattegrond kerk met 440 graven met de namen der eigenaars en begraafplaats met 289 graven, 1754
Bij het verplaatsen van de stenen traden er veel problemen op. Verscheidene waren al afgebroken o braken tijdens het vervoer. Getracht is deze stenen nog te lijmen, maar dat lukte vaak niet. Meestal braken ze opnieuw. De breuken traden zowel horizontaal als verticaal op. De horizontale breuken waren meestal het gevolg van de gelaagde opbouw van de stenen (net als bij leisteen).
Door de herkomst van de stenen uit het gebied van Namen en Dinant bevatten ze vaak veel koolstof, wat ze extra kwetsbaar maakte. Van de beschadigde zerken zijn de beste terecht gekomen op het kerkhofje naast de kerk.
De stenen, die een vrij aardig overzicht geven van de bovenlaag van de 17e en 18e -eeuwse Zaanse maatschappij, zijn interessant genoeg om ze eens aandachtig te bekijken, hetzij na een kerkdienst of tijdens de pauze van één van de concerten in de kerk.
Verscheen eerder in de Typhoon 1976-02-26