Vereniging voor Huisvlijt
door Ruud Meijns
‘Arbeid is den mensch een levensbehoefte die met lust verricht, gelukkig maakt en veredelt’. Ziedaar de overtuiging welke ten grondslag ligt aan de oprichting van de vereeniging “Huisvlijt” te Zaandam, door eenige ingezetenen uit de zogenaamde middenstand. Doel is jong en oud de gelegenheid geven hand en oog te oefenen, den geest te scherpen’.
Zo begint een uitgebreid artikel in de ‘Wereldkroniek’ over de tentoonstelling van de vereniging Huisvlijt in Zaandam. De vereniging werd in 1904 opgericht en kwam voort uit de behoefte om het ge- en misbruik van sterke drank aan te pakken. Dat leefde bij elke organisatie in de samenleving.
De Vereniging van Huisvlijt was onderdeel van de R.K. Volksbond. In rap tempo werden er in diverse wijken afdelingen opgericht zodat de jeugd in heel Zaandam aan de slag kon gaan.
In 1905 had de vereniging een tentoonstelling georganiseerd voor de plaatselijk hobbyisten In hotel Suisse. Het aantal inzendingen van zowel jongeren, volwassenen, amateur of professioneel overtrof de verwachtingen. De bovenzaal van Suisse was goed gevuld.
Naast het ‘kleingoed’ waren er ook zeer vakkundig in elkaar gezette objecten te zien zoals een stoom-draaimolen die op de tafel van bijgaande foto staat.
De vereniging had voor het jaar daarop een grotere tentoonstelling die inzending kon ontvangen uit heel Noord-Holland. Ook deze had weer diverse klassen waarvoor men zich kon inschrijven. In de winter van 1905 werden diverse cursussen gedaan door z’n 600 jongens en meisjes en het resultaat van hun werk is op deze tentoonstelling te zien. Maar het zijn niet alleen leden van de Zaandamse vereniging die hebben ingezonden. Tal van particulieren hebben de afgelopen periode besteed om met iets moois op de tentoonstelling te komen. En de inzendingen kwamen uit heel de provincie Noord-Holland.
De gemeente Zaandam had het leegstaande gebouw van de voormalige U.L.O-school aan de Gedempte Geacht ter beschikking gesteld. Misschien had ere-voorzitter Mr. Elias, burgemeester van Zaandam, hiervoor wel het initiatief genomen.
Het gebouw had twee verdiepingen en die waren nodig ook vanwege de vele inzendingen. Wat te denken van de inzending van twee doofpotjes geslagen en gesoldeerd uit oude centen. Een eigen gemaakte viool. Een kachelplaat met ingelegd metaalwerk en een eikenhouten rand waar 243 uur aan was gewerkt. Een stoomgemaal ingebracht door dhr. De Fruin uit Wormer waar hij 5 jaar aan heeft gewerkt. En dan een zeer bijzondere phonograaf die dhr. Joh. Dekker die zowel kan afspelen als opnemen op wasrollen.
Zeer bijzonder was ook ‘Salomo’s rechtspraak’ gemaakt door dhr. Elzinga uit Suameer. Het is een enorm ingewikkeld samenstel van tandwielen en raderen, staafjes, veertjes, kettingen. Het geheel speelt de scene na zoals die in de bijbel is verwoord. Hier is zeer goed over nagedacht. Een elektromotor zorgt voor de beweging.
De foto’s bij het artikel in de Wereldkroniek werden aangeleverd door dhr. P. Saaf, bekend fotograaf en lid van het comité.
Het zijn niet alleen particulieren die iets hebben ingebracht waarbij moet worden aangetekend dat professionele inbrengers niet meededen voor de prijzen. Zo bracht zilversmid J. Vet een vitrine vol met zijn bekende prachtige gedreven en gemonteerd zilver. Dit zuiver ter opluistering. Dhr. Nieuwburg uit Zaandam liet in zijn vitrine keurig en fijn schoenwerk zien.
Op de bovenverdieping had de firma Singer een smaakvolle en kleurige inzending geplaatst waar men breimachinies demonstreerde. Tegen 20.000 steken per minuut valt er met de hand niet tegenop te werken.
Naast dit professioneel materiaal was er op de bovenverdieping nog veel te vinden wat onder ‘knutselwerk’ viel. Wat opviel was dat er toch veel liefhebbers in de avonduren aan hun favoriete scheepje hebben zitten werken. Ook hier weer van groot tot klein, in- of buiten een fles.
Voor de liefhebbers van dit werk viel er veel te genieten. In de drie dagen durende tentoonstelling heeft de organisatiecommissie een veelheid aan verschillende soorten huisvlijt kunnen tonen en daarmee goed werk verricht door te tonen wat tot stand kan komen met werk in de vrije tijd.
Foto’s: Vereniging Zaanse Molen, Wereldkroniek (P. Saaf).