Stoomsleepvaartdienst Piet Cronjé

door Ruud Meijns

Stoomsleepdiensten kwamen op halverwege de negentiende eeuw. Ze werden toen vooral gebruikt voor het stroomopwaarts slepen van zeilschepen als vervanging van roeiers die dat tot dan toe deden. Een stoomsleepdienst (de Bus) werd ook gebruikt om een aantal zeilschepen naar een bestemming te varen zoals Zaanstreek – Amsterdam.

Sleep van een groot zeilschip bij de Surrey Docks

Eén van de slepers die dat in onze wateren deed was ‘de Piet Cronjé’, of dat ook de naam van de sleper was is niet goed te lezen. Het was in ieder geval een stoomsleepboot van de N.V. Stoomsleepvaartdienst ‘Piet Cronjé uit Terneuzen opgericht per 1 maart 1904.

Zoals de foto laat zien, voer deze sleper diensten uit in de Zaanstreek. Op de foto de Piet Cronjé met Tjalken omstreeks 1904, met van links naar rechts  de molens De Os, De Windhond, De Grauwe Gans en De Ooievaar, gezien vanaf De Poel.

Dat de sleepdienst uit Terneuzen de Zaanstreek als werkgebied, had is niet zo vreemd want het was hier een economisch druk gebied met veel vervoer, in die tijd met zeilschepen over water. Men had ook een hier agentschap. Dat was bij Pieter Bon Czn. aan de Notenboomsteeg 3 in Zaandam.

Elke morgen vertrok hij uit Wormerveer met slepen richting Amsterdam en ’s middags bracht de sleepboot de zeilende binnenvaartschepen naar de dorpen aan de Zaan.

Verder is er weinig over de sleepdienst bekend, maar de sleper is enkele malen in het nieuws gekomen door aanvaringen o.a. in de haven van Amsterdam en op het Noordzeekanaal.

In 1914 vierde de schipper van de Piet Cronjé zijn veertig jarig jubileum als schipper. W. Vreeken voer als laatste op dit schip daarvóór had hij op twee andere schepen gevaren. Hij was de schipper toen er in de haven van Amsterdam een aanvaring plaats vond met een andere sleper, eentje van Goedkoop. Hij maakt lange dagen. ’s Maandags om 4 uur naar Amsterdam en op dinsdag om haf drie naar Purmerend, naar de veemarkt.

Voor de liefhebbers nog dit: Het gaat hier om de Piet Cronjé, een staalijzeren stoomsleepboot, groot 38 ton 933 kilogram, sterk 175 indicateur paardenkrachten, gebouwd in 1901 op de werf van de weduwe P. Boele en Zoon, te Slikkerveer, terwijl de machine en ketel zijn vervaardigd aan de fabriek van Diepenveen, Leis en Smit, aan den Kinderdijk.

Bron en Illustraties: Gemeentearchief Zaanstad, Wikipedia, Internet Archive.