Zaanlandsche Stoom-, Wasch- en Bleekinrichting
door Ruud Meijns
Cornelis Huibertsz. van de Stadt, fabrikant, had op het gebied achter de Zuiddijk een fabriek, loods en erf zoals het werd omschreven. Hij brengt dit in bij een samenwerking met Pieter Latenstein, houthandelaar. Samen beginnen zij op ‘het Hop’ een wasserij onder de naam:
Al eind 1886 begint men een reclamecampagne door het publiek in advertenties te wijzen op dit unieke Amerikaanse systeem. De opening zal plaats vinden op 10 januari 1887.
Er wordt aan de inrichting het een en ander bijgebouwd zodat men later ook kan beginnen met een Tapijtreinigingsinstallatie. Het is in deze fabriek waar in mei 1891 brand uitbreekt. Aanwezig personeel probeert nog te blussen voordat de brandweer aanwezig is, maar dat haalt niet veel uit. Enkele personen hebben brandwonden opgelopen. Enkele wassen van klanten zijn verbrand en van de fabriek is nog maar weinig over.
Voor de fabriek op Bleekersstraat 24 wordt al snel een herbouwplan ingediend. In de fabriek worden aanpassingen doorgevoerd en er wordt bijgebouwd. Ook wordt tapijtreiniging toegevoegd aan de service voor de klanten. Bij het slaan van een put voor helder water, wordt ontdekt dat het water ijzerhoudend is en een heilzame werking heeft. Zo ontstaat de staalwaterbron Czaar Peter.
Achter de rij kinderen de wasserij ‘Helderoord’
Latenstein en van de Stadt waren niet de enigen die een wasserij hadden, want in de loop der tijd begonnen tal van ondernemende mensen een wasserij zoals Aurora in Zaandam. In Amsterdam doken ze ook op en in Wormerveer begon Hartog er eentje en zo kwam er steeds meer concurrentie. In 1914 was het blijkbaar genoeg en werd de inrichting verkocht.
De koper was Jacobus Anthonius Vasen die de wasserij tot 1919 in bedrijf hield. Hij is later nog als journalist bij dagblad De Zaanlander actief geweest. Hij verkoopt het complex aan de firma B.J. Wessel uit Amsterdam.
De firma Wessels had op Bleekersstraat 24 een pand gehuurd voor het opzetten van een groentenzouterij annex inleggerij. Wessel en consorten zijn er al snel klaar met de wasserij en verkopen alles aan een investeringsmaatschappij N.V. De Vooruitgang. En zij verkopen het weer door aan timmerman Adriaan Schoon die een deel van de wasserij in stand houdt en de overige gronden als bouwterrein bestempelt. Nadat de wasserij nog door wat handen gaat komt het bij de Maatschappij tot exploitatie van Onroerende Goederen “N.V. De Vooruitgang” uit Oostzaan..
Deze onderneming houdt het in portefeuille tot 1924 wanneer het verkocht wordt aan de firma Horst & Co van de heren F. Horst en H.J.Th. Zandvliet, beiden uit Amsterdam die met de wasserij hun brood proberen te verdienen. Daarin slagen zij niet en in januari 1925 wordt op een veiling het fabrieksgebouw “Helderoord’, een woonhuis en zes bouwterreinen aangeboden.
De volgende eigenaar is de Cooperatieve Vereeniging tot aan- en verkoop van Vaste Goederen “de Onderneming” te Zaandam. Deze vereniging doet het in 1933 over aan Herman Theodorus Johannes van Hees, een fabrikant uit Amsterdam. Van Hees gaat er een zeepfabriek in vestigen. Hij ontplooit nogal wat activiteit op de Bleekersstraat door bij te bouwen en te innoveren. In 1943 breekt er brand uit, maar ondanks dat er oorlog aan de gang is, wordt de Zeepfabriek “Victoria” herbouwd.
De ouwelfabriek Primus
Van Hees verkoopt in 1972 in twee delen. Eén deel gaat naar bouwondernemer F.W. Onrust en een ander deel wordt door Ouwelfabriek N.V. Primus van de gebroeders Pel & Co. overgenomen.
Uiteindelijk wordt dit hele gebiedje bestemd voor een nieuwe woonwijk waar de naam ‘Ouwelkade’ nog enigszins herinnert aan de industrie uit het verleden.
Illustraties: Gemeentearchief Zaanstad