brand
Brand Dam 4
door Ruud Meijns
Er zijn van die berichten die opvallen en in dit geval was het een brand die door de brandweer zelf ook al werd opgemerkt omdat ze in de buurt een feestje hadden.
Het is in de nacht van 30 april 1937 wanneer om 1 uur er brand uitbreekt in de kelderruimte van het koffiehuis/café van de heer Muus ter Meer op Dam 4. Op de verdiepingen erboven woont de familie J. Pfann, vader, moeder en drie kinderen. Mevrouw Pfann rook even na middernacht een brandlucht en sloeg alarm
In het “Wapen van Amsterdam”, twee huizen verder op Dam 8 werd door de brandweer een feestje gevierd en de brandlucht werd al snel opgemerkt en werd alarm geslagen. De brand op Dam 4 verspreidde zich via de kelder naar boven.
De brandweer kon de brand aan twee zijden bestrijden want ook aan de Achterdam konden spuiten geplaatst worden. Bovendien was daar water in de buurt. De belendende percelen Dam 2 waar gemeentewerken zat en Dam 6 waar een kantoor van Simon de Wit gevestigd was werden door de brandweer behoed voor afbranden. Met 7 stralen werd het vuur bestreden, maar tevergeefs. Het hele pand was verloren.
Voor dhr. Pfann was het een ramp omdat zijn leerbewerkersbedrijfje niet verzekerd was. Het verloren pand en de verloren inboedel van het café en het in de kelder aanwezige mineraalwaterfabriekje van dhr. Muus ter Meer waren wel verzekerd. Op de foto een impressie van de ravage. Verder lezen
Brand in de Traanfabriek
‘Op 8 juli 1927, een schoonen zomeravond te half zeven ongeveer, wordt er getelefoneerd: ‘Er is brand in een oliefabriek aan het eind van de Zuiddijk – dicht bij het kerkhof.’ Dit is de openingszin van het verslag dat brandweercommandant Heijnsbergen in zijn boek over branden in Zaandam, over deze brand schreef.
Het ging om een brand bij de Traanfabriek van Molenberg & Dekker, Zuiddijk 404. Een plek aan de Zaan waar later scheepswerf ‘Vooruit’ zich vestigde. Al vóór 1900 waren de heren Molenberg en Dekker bezig met het vervaardigen van olie uit verschillende producten. De naam traanfabriek geeft een associatie met de walvisvaart waar de Zaanstreek bekend om was. De traankokerijen werden buiten de stad en het liefst aan het water gebouwd. Zo ook deze fabriek. In het Oostzijderveld stond nog een andere traanfabriek – het ‘Pruthuis’ van de firma Best en Dekker, ook een Dekker(?). Deze fabriek ging in 1940 door brand verloren. Bij de rode stip ligt nr. 404 op de Zuiddijk. Verder lezen
‘Van den ontzettende brand, die de halve Dam verwoest’
(De kop boven dit stuk komt uit het boekje ‘Brandweerschetsen’ uit 1930 van H.L.M. van Heijnsbergen)
door Ruud Meijns
‘Het was een zwoele nacht, maandag 10 juli 1911, ongeveer 2 uur, toen een hevige ramp de gehele gemeente in opschudding bracht’. Zo begint het hoofdstuk over de grote brand van 1911 aan de Dam in Zaandam in‘Brandweerschetsen’ van H.L.M. van Heijnsbergen. Deze brand was niet alleen groot wat omvang aan panden betreft, maar ook door het overlijden van 6 personen uit het gezin Heij.
De ochtend na de brand
Polenhotel
In 1966 ontdekte politie en brandweer bij een brand in de bakkerij van Scholtens op Rustenburg 25 dat in een achterliggend ‘pension’ 24 personen verbleven. Buitenlandse arbeiders uit Turkije en Spanje waren gehuisvest in een verbouwde kas en een woning. De slachtoffers zijn tijdelijk ergens anders ondergebracht. De uitbater van het pension dhr. Fiddelaar, weersprak dat er ook nog mensen in een keuken sliepen. Volgens hem slapen er 22 in de nu uitgebrande ruimte en tien slapen er in het koffiehuis van de Ruyter op Rustenburg 83. En dan slapen er nog buitenlanders bij particulieren. Voor alle werknemers die intern zijn ontvangt men f 45, per week, inclusief was en eten.
Voor raadslid mevr. A. van Weele – Plooijer was dat aanleiding aan B&W vragen te stellen. Wist het college dat hier een broeikas dienst deed als woongelegenheid? Zo ja, was er voldoende controle of het aan alle eisen voldeed? En, biedt de politieverordening voldoende mogelijkheden om tegen ongewenste toestanden op te treden?
De brand werd bestreden door de kringen 4, 7 en 10 van de brandweer. Zowel bakker Scholtens als pensionhouder Fiddelaar waren verzekerd.
foto: Stichting Autoladder Zaandam