Bijnaam Stadhuis Zaanstad
door Ruud Meijns
In september 2009 opperde de directeur van NS-Poort de Zaandammers op om een bijnaam voor het nieuwe stadhuis te bedenken. Een bijzonder gebouw verdient een bijnaam zoals de ‘ De Apenrots’ voor het gebouw van de Gasunie of ‘De Schaats’ voor het gebouw van de ING aan de A10.
Maar in Zaanstad is het nog steeds het gemeentehuis of het stadhuis.
Erik Schaap schreef daar nog eens over in 2013 en gaf toen de voorkeur aan de bijnaam die Wim Visser aan het gebouw als bijnaam had gegeven ‘Het Kippenhok’. (foto: DMG)
Ik geef de argumenten die Wim Visser voor deze bijnaam had genoemd.
Waarom ‘Het Kippenhok’ ?
* In de Zaanstreek probeert men altijd een kippenhok de uitstraling van een Zaans huisje te geven.
* Het nachthok staat iets hoger als een drooglopie bij regen.
* Het nachthok is vanuit de ren bereikbaar via een schuin oplopende treeplank.
* In het kippenhok is de haan de baas en deze kan een toompje kippen in bedwang houden.
* Een toompje is maximaal 6 à 7 kippen. Als er geen haan is speelt één van de kippen voor haan.
* In het kippenhok zijn verschillende broednesten en er wordt veel gekakeld.
In memoriam Ton Brinkman (1934-2024)
door Ruud Meijns
Oud wethouder Ton Brinkman overleed begin januari. Iedereen kende hem wel van iets, het kon zijn van de sportvereniging waar hij prijzen uitreikte, of van een opening. Wethouder Brinkman was een veelgevraagd vertegenwoordiger van de gemeente. Voor het oplossen van conflicten was hij de aangewezen persoon die altijd een verzoenend woord wist te vinden om de boel te lijmen tussen de partijen. Hij begon zijn loopbaan in Zaandam in het jeugd- en buurtwerk op het Vissershop.
Het erfgoed had zijn belangstelling. Brinkman was geen wethouder die de boel maar plat gooide zoals toen de toekomst van het Drieluik in 1984 aan een zijden draadje hing. Hij was voor het behoud van het cultureel centrum en dat gaf hem veel krediet bij de jongeren.
Hij bemiddelde tussen partijen tijdens conflicten rond Famiri in de Vinkenstraat. Ik zag hem voor het laatst toen hij een tentoonstelling in 2013 opende over 50 jaar Poelenburg en plek waar hij lang woonde. Hij oogde broos maar voor deze tentoonstelling kwam hij toch naar De Poelenburg. Hij werd 89 jaar.
Bij de foto: 2008 – Wethouder Ton Brinkman van Zaanstad ontvangt kinderen op het gemeentehuis van Zaanstad. Ieder kind heeft recht op onderdak. De Stichting LOS zet zich in voor de rechten van kinderen zonder verblijfsvergunning. Dat raakte hem zeer.
Stroom – ‘De Zaan in beweging’
Fotograven Bart Verhoeff en David Galjaard hebben een prachtig laten verschijnen. De tekst is van Floris van Alkemade.
Zes jaar lang hebben beide fotografen het verkeer op de Zaan gefotografeerd. Ze hebben hun lenzen ook gericht op de oevers van de Zaan. Zo zien we de bouwactiviteiten van het complex De Industrieel langs de Bernhardbrug. Soms ook een kijkje in de fabrieken langs de Zaan en maken we kennis met oeverbewoners. En dan al die mensen met hun bootjes en boten op de Zaan. En is een prachtig boek geworden waar je uren in kan bladeren en kom je als kijker op onbekende plekjes.
De tentoonstelling over ‘Stroom’ is nog tot 1 april 2024 in het Zaans Museum te zien.
Uitgeverij Noord-Holland – 200 bladzijden – ISBN: 978-92335-44-9
Greet Plekker – van Sante (25 mei 1941 – 31 december 2023)
Zaterdag j.l. werd afscheid genomen van Greet Plekker – van Sante. Ze werd 82 jaar. In de aula van het uitvaartcentrum aan de Wibautstraat waren velen aanwezig om Greet te herdenken en verhalen met elkaar uit te wisselen.
Begin dit jaar kreeg Greet nog de erepenning van de gemeente Zaanstad uitgereikt voor haar inspanningen op velerlei gebied. In 2003 ontving ze een Koninklijke onderscheiding en werd ze benoemd tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau. Ze was de motor achter de webkrant de Zuidkanter.nl.
Ze was de stuwende kracht achter de Hannie Schaft herdenkingen. Samen met Truus Menger was ze initiatiefnemer van de Stichting Kindertehuis Soweto, Zuid Afrika. Daar worden meervoudig gehandicapte kinderen opgevangen. De familie had gevraagd dat men, in plaats van bloemen een donatie zou kunnen doen aan dit kinderhuis via: NL95RABO0356006387 Tnv G.M.M. Plekker – van Sante ovv Donatie Kinderhuis Soweto.
Nieuwjaarswens
Namens iedereen van Historisch Zaandam; Een gelukkig nieuwjaar!
Bron: Gemeentearchief Zaanstad
De jeugdherinneringen van Dick Bakker (3/7)
– Deel 3 – De jeugdherinneringen van D.W. Bakker, geboren 15 april 1935, opgetekend in 1970.
De verdere oorlogsjaren.
Voor de 3e klas moesten wij het katholieke schoolgebouw aan de Sijbrandsteeg verruilen voor het schoolgebouw aan het Kattegat. Het schoolplein was in twee gedeelten door een ijzeren hekje gescheiden. Het deel aan de voorzijde was voor de oorspronkelijke Kattegatschool-leerlingen en het deel aan de zij- en achterkant voor de 4 klassen van de Bakkerschool, inmiddels “ school 5” genaamd en het VGLO of wel het Voortgezet lager onderwijs, de z.g. 7e en 8e klas.
Ik kon dus nu weer samen met Aris Kabel naar en van school lopen, want die zat op de Kattegatschool van meester Klaver. Aris kwam me vaak ophalen. Via het Tuinierspad en de Prinsenstraat kwamen we op de Zuiddijk. Altijd even kijken bij boekhandel Busch, die ook postzegels verkocht. Achter het glas van de winkeldeur hingen de mooiste zegels, waaronder heel precies de prijs stond aangegeven. die varieerde van 1 cent tot boven de vijf gulden. We spaarden altijd voor een bepaalde zegel en keken elke dag of hij er nog wel hing. Op de dagen dat vuilnis bij de winkels buiten stond, moesten we altijd even struinen in de dozen of er iets bruikbaars bij zat. Voorts kwamen we langs de werkplaats van de bankwerkerij van Bührs. Zomers stonden de deuren open en vergaapten we ons aan de draaiende machines. Tijd om ‘s morgens naar de plee te gaan gunden we ons meestal niet. Als de nood onderweg zo hoog werd, dat de school niet gehaald kon worden, dan vonden we wel een plekje onder de Prinsenpadbrug waarvan de sloot gedempt was. Verder lezen
Nieuw in onze bibliotheek ‘Scheepsbouw en Scheepvaart in de Zaanstreek’
Scheepsbouw en scheepvaart in de Zaanstreek
‘Daer gatet wonder aen met hacken ende kerven’
Wat een geweldig boek hebben Van der Horst en Wegereef geschreven en vooral wat een heerlijk boek! Je blijft je verbazen. Wat je wilt weten over hout, de houthandel en de verwerking ervan. Over de scheepsbouw en de scheepvaart, over de mensen die ze maakten en die erop voeren en waarheen; het staat erin. De verschillende type schepen die hier werden gebouwd en voor wie. Waar ze werden gebouwd en waar de concurrentie vandaan kwam; het staat erin.
Je hoeft het boek niet van voor naar achter door te lezen. Het is ook heerlijk om bij een bepaald onderwerp te blijven hangen. De schrijvers hebben ongelooflijk veel informatie naar boven gehaald, het blijft smullen. Dat komt ook door de vele illustraties, waarvan ik er vele nog nooit had gezien, echt heel mooi werk.
Ze dragen dit boek op aan Sipke Lootsma die in een tijd leefde zonder internet en zoveel informatie over de Zaanse geschiedenis voor ons beschikbaar heeft gemaakt.
A.J. van der Horst en S. Wegereef hebben een prachtig boek afgeleverd. Verder lezen
Lezing over het honderdjarig bestaan van JS COCOA (Het Zwarte Kalf)
‘Die stinkfabriek? Daar ga ik echt niet werken.’ Toon Nugter ging eind december met pensioen, nadat hij meer dan 40 jaar in deze fabriek heeft gewerkt. In de laatste jaren heeft hij zich onder andere bezig gehouden met de honderdjarige geschiedenis van het bedrijf. Toon woont sinds 1961 met zijn familie op twee minuten lopen van het fabriekscomplex. Hij struinde in zijn jonge jaren al op het terrein op zoek naar bruikbare spullen. Toen hij een aanbod kreeg om daar te gaan werken, nam hij dat met beide handen aan. En nu nog omschrijft hij JS COCOA als zij tweede thuis. Toon vertelt zijn eigen verhaal, maar is ook diep in de COCOA-historie gedoken. En zo wordt het verhaal compleet met hoogte- en dieptepunten. En het hele verhaal van die ene cacaoboon Ghana gaat leven wanneer je het boek leest.
Op maandag 29 januari vertelt Toon Nugter zijn verhaal voor onze leden en andere belangstellenden (we rekenen natuurlijk ook op de ‘Kalvers’) in het Historisch Café. Volg het verhaal van de cacaoboon door de ogen van Toon, zijn bazen en zijn collega’s. Verder lezen
Oostzijde 391 – Rad van Avontuur
Het verhaal van een plek
door Ruud Meijns
Dit is de Oostzijde met de molen het Rad van Avontuur gebouwd in 1648. De Oostzijde heette ooit de Schinkeldijk. Op de achtergrond zien we de Noorderbrug. Dit is de omgeving die we nu de Slachthuisbuurt noemen.
Over de stichting van de molen vertelt T. Woudt in zijn: ‘Wandeling door Oost- en Westzaandam’ het volgende: Een schoenmaker genaamd Stichter was op weg naar zijn leerkoper en luisterde een gesprek af tussen twee Britten die een lading van 100.000 huiden wilden kopen van een kapitein die met zijn schip in de haven lag. Ze wilden een nieuw bod doen omdat ze eerder niet tot een afspraak kwamen. Stichter besloot hen voor te zijn en met behulp van zijn leverancier wist hij de huiden te kopen voordat de Engelsen het schip bereikten. Die wilden de huiden per sé hebben en betaalden de schoenmaker per stuk 1 gulden winst.
Met dat geld heeft schoenmaker Stichter de molen laten bouwen. Hij noemde de molen ‘Het Rad van Avontuur’. Verder lezen
Jan Lapère (1947-2023) overleden
Jan Lapère is niet meer onder ons. Na een zware ziekteperiode leek het juist de laatste dagen voor zijn plotselinge overlijden de goede kant op te gaan. Het blijkt niet de ernstige ziekte die hem in 2022 trof te zijn, die hem heeft geveld, maar een invasieve bacterie. Dat heeft obductie inmiddels uitgewezen en verklaart ook waarom de artsen, die alle zeilen hebben bijgezet om hem in leven te houden, in verbijstering achterbleven.
Jan was mede oprichter van onze club, zette de technische stappen om Historisch Zaandam zichtbaar te maken. Maar Jan deed zoveel meer in de Zaanstreek.
Zijn zorgzame aanwezigheid zullen we nu moeten missen.
foto: De Orkaan
ZFC – Ajax 9 november 1930
door Ruud Meijns
De Zaandamse Footbal Club ZFC is opgericht in 1904, dat is volgend jaar 120 jaar geleden. Van de club is niets meer over. ZFC is opgelost in een vereniging met een nieuwe naam en alleen het verleden is er nog.
ZFC was een grote club (net als KFC) en zoals uit de tekst hieronder blijkt speelde het in competitie met de clubs die nu nog grote namen zijn zoals Ajax, Feyenoord en Sparta. Men speelde in regio’s en een wedstrijd tegen Stormvogels, bestaat ook al niet meer, trok massa’s mensen. Bij uitwedstrijden trokken grote groepen ZFC-ers met de club mee.
Ik wil graag terug naar 1930 toen ZFC in de Eerste klasse West I speelde en samen met Ajax moest uitmaken wie er dat jaar kampioen zou worden. De belangrijke wedstrijd werd in november in Zaandam gespeeld tegen Ajax.
Gustav Mahler in Zaandam
door Ruud Meijns
Het is toch ongekend hoeveel beroemde mensen het Czaar Peterhuisje hebben bezocht. Nu las ik dat de componist en dirigent Gustav Mahler in 1903, tijdens concerten in Amsterdam, samen met dirigent Willem Mengelberg een bezoek aan dit beroemde huisje hebben gebracht. Verder bezochten ze ook nog de molens aan de Zaan.
De dirigent van het Amsterdamse Concertgebouworkest Willem Mengelberg schreef aan zijn vrouw een ansichtkaart van de toegangsdeur van het Czaar Peterhuisje met de tekst “Deze deur is van schrik omgevallen toen die Mahler en mij hier zag”.
Ook Gustav Mahler schreef in een brief aan zijn vrouw Alma over dit bezoek aan Zaandam. ‘Mijn liefste, Vanochtend met een boot de haven rondgevaren, daarna naar Zaandam, waar het alleraardigst is! Ingesloten een paar prentbriefkaarten, onder meer van het huisje waar Peter de Grote heeft gewoond. Het is heel begrijpelijk dat de schilders zich hier thuis voelen in dit land. Die kleurige huizen, weilanden, koeien, windmolens, water, waar je maar kijkt, de vliegende en drijvende meeuwen, de schepen en wouden van masten en die prachtige vervagende belichting van dat alles. Men zou er nog weken kunnen rondwandelen’.
Bron: Stedevaart van Jan Brokken, Gustav Mahler Stichting Nederland en met dank aan Farida Guseynova (Czaar Peterhuisje)
Frieda Bellinfante en Zaandam
door Ruud Meijns
Het is altijd weer een prettige gewaarwording als je lezend in een boek plots de naam ‘Zaandam’ tegenkomt. Dit keer was het in de biografie over Frieda Bellinfante (1904-1995) die ik las.
Frieda Belinfante, celliste, dirigente, verzetsvrouw en lesbienne avant la lettre en een Joodse achtergrond. Ze had dus alles mee om in 1940 heel voorzichtig te zijn, 
maar dat weerhield haar niet om actief aan het verzet deel te nemen. Ze was medeorganisator van de aanslag op het bevolkingsregister in Amsterdam.
Na de oorlog was er geen tot weinig werk in de muziek tot ze een berichtje kreeg van het Toonkunst Orkest uit Zaandam dat een dirigent zocht. In juni 1947 gaf ze een concert in de recreatiezaal van de Verkadefabriek wat volgens een recensie een aangename kennismaking met de nieuwe dirigente was.
Ze was een geboren orkestdirigente. Maar het bleek niet voldoende om haar hier te houden. Een vriend nodigde haar uit om naar Amerika te komen. Haar plotselinge vertrek stelde het orkest voor grote problemen maar ze had het gevoel dat ze weg moest na alles wat er was voorgevallen. Ze verlangde naar een nieuw begin.
Een prachtig boek:
Een schitterend vergeten leven – De eeuw van Frieda Belinfante, door Toni Bouwman
Enige stukken uit de Zaanse kranten: klik hier
De Wintertuin van Krasnapolsky
Een voor velen onbekend stukje geschiedenis Zaandam.
In de Stationsstraat lag een stuk grond dat voor het Amsterdamse hotel Krasnapolsky zorgde voor de planten en bloemen die in de wintertuin van het hotel werden gebruikt.
Zie de foto uit het gemeentearchief van Amsterdam.
De kwekerij was in handen van de heren Schmidt en Riesmann.
Volgens het Kadaster werd met de kwekerij in de Stationsstraat begonnen in 1892. Het had een oppervlakte van 37 Are en 70 Ca. Verder lezen
De Vereeniging ter bevordering van het Vreemdelingenverkeer
door Ruud Meijns
Over de periode 1900 tot 1940
Eind 19e eeuw werden de grote steden zich gewaar van de toerist. Vakantie was nog steeds een bezigheid voor de gegoede klasse, maar gemeentebesturen begonnen er aandacht aan te besteden.
De eerste VVV in Nederland werd opgericht te Valkenburg aan de Geul in 1885. In Nederland bestonden in 1910 al 88 afdelingen van de VVV, waarbij in totaal 429 vestigingen waren aangesloten. (Wikipedia)
Terwijl men in Amsterdam al volop dacht aan het onder de aandacht brengen van de mooie plekken van de stad ten behoeve van de toeristen, was men in het Zaantje nog niet zover. Dat stak toch een aantal ingezetenen van Zaandam en zo kwam het dat in 1900 vanuit de Maatschappij tot het Nut van ’t Algemeen, het initiatief werd genomen tot het oprichten van een Vereeniging ter Bevordering van het Vreemdelingenverkeer, ook toen al afgekort tot V.V.V. Verder lezen