Een bijzondere schenking
door Ruud Meijns
Op de maandagmiddag in de Bovenkruier ontvangen we graag bezoekers. Zo kwam mevrouw Yvonne Sibbing met haar man enkele mappen brengen boordevol met foto’s door haar moeder, mevrouw M.J. Stolp-de Groot (1936 – 2022) gemaakt. Voor onze vereniging een schat aan unieke plaatjes van Zaandam en omgeving.
Mevrouw Stolp de Groot werd in Arnhem geboren, trouwde in 1961 met J.J. Stolp (1936 – 2023) en woonde vanaf 1963 in Zaandam. Enkele jaren in het Kogerveld, verhuisde naar de Zuiderven en tot 1996 op het Pauwenven waarna het echtpaar naar Heiloo verhuisde. Ze kregen twee kinderen Yvonne en Marcel.
Mevrouw Stolp in 1965
Vanaf het moment dat ze zich in de Zaanstreek vestigde heeft mevrouw Stolp zich geïnteresseerd voor de geschiedenis van de streek. Ze verzamelde ansichten van de Zaanstreek en van molens. Ze knipte stukjes uit de krant. Ze las veel en verzamelde o.a. boeken van Cor Bruijn en andere Zaanse schrijvers. Verder lezen
Geslaagd Historisch Café met presentatie Commissie Historie Zaanse Ziekenhuizen
50 jaar Zaanstad en het ‘Vijfje’
Nu we met 50 jaar Zaanstad terug in de tijd gaan, mag ‘Het vijfje’ natuurlijk niet ontbreken. Op het bankbiljet van 5 gulden stond een nummer en was daarmee uniek. Er was maar één briefje met dat nummer in omloop. 
De pret was dat dat het briefje op een in de krant vermelde plek in de Zaanstreek in omloop werd gebracht door een medewerker van de krant. Daarna verscheen in de krant het bericht dat het vijfje was uitgegeven en werd het nummer bekend gemaakt. 
Portemonnees werden open getrokken om naar het nummer van de vijfjes te kijken. Want….. er waren flink wat prijzen mee te verdienen. Winkeliers, kooplui van de markt en anderen neringdoenden zetten er prijzen op en hoe langer het duurde voor het boven water kwam hoe groter het prijzenpakket. Ten eerste de premie die de krant zelf op het vinden had gezet; elke week kwam er vijf gulden bij. 
In maart 1974 stond het bedrag al op fl. 75,00 en dan al die prijzen nog van de winkeliers. Was het vijfje niet boven water gekomen, werd er een nieuw vijfje in omloop gebracht en het prijzenpakket ging gewoon mee. En hier nog de voorkant van het biljet.
De Zaanse Zieken en Bejaarden Omroep – ZZBO
door Ruud Meijns
Ik sprak met Jan Belier die de omroep heeft opgericht. Hij vertelt:
Als je nu in een ziekenhuis komt zie je een clean gebouw met patiënten die er twee of drie dagen liggen, maar in de periode dat de ZZBO startte was de gemiddelde ligtijd vijftien dagen. Die patienten hadden niks om zich te vermaken. In het Juliana ziekenhuis hing bij elk bed een plastic schelpje dat je tegen je oor moest houden en dan kon je vier radiostations – waaronder de ZZBO – beluisteren. In het Johannes ziekenhuis hing een speaker op de zaal.
Het idee van de ZZBO was om via haar radioprogramma’s de patiënten in de ziekenhuizen en de bewoners in de verzorgingshuizen te amuseren en te betrekken bij het sportieve en andere gebeuren in de Zaanstreek. Zo maakten we verzoekplatenprogramma’s, waarvoor patiënten, bejaarden of familie een plaat konden aanvragen die wij dan draaiden. Ook zonden we lokale actualiteitenprogramma’s uit en op zondag een Zaans sportprogramma. Vroeger moest je in Zaandam voor de sportuitslagen naar de Gedempte Gracht, waar deze in de vitrine van de krant hingen. Verder lezen
50 jaar Zaanstad en 1000 jaar Kerken
Hart voor Zaanstad organiseert in het kader van 50 jaar Zaanstad een boeiende lezing over ’50 Jaar Zaanstad en 1000 jaar Kerken’. Stadsarcheoloog Piet Kleij zal in deze lezing ingaan over het ontstaan van de eerste kerken in de Zaanstreek en de verdere ontwikkeling hiervan. Een geschiedenis die meer dan 1000 jaar omvat.
Wanneer: dinsdag 16 april, 19.30 uur en inloop vanaf 19.15 uur
Waar: De lezing vindt plaats in de Vermaning van Zaandam, Westzijde 82.
Vrij entree.
Dienstweigeraar Tom Clardij
door Ruud Meijns
Als ik zeg “Tom Clardij” dan zegt u “Moet vrij”. Het zal zeker niet voor iedereen duidelijk zijn waar dit over gaat. Welnu, Tom Clardij was een Zaandamse jongeman die dienst weigerde. Clardij voerde medische klachten aan als motief om te weigeren. Toen die klachten na onderzoek werden afgewezen besloot hij evengoed niet mee te gaan met het troepentransport naar Nieuw Guinea. Hij weigerde geen dienst in Nederland, maar weigerde uitgezonden te worden naar Nieuw Guinea. Verder lezen
50 jaar Zaanstad
Karel Kohlberg was de eerste die in Zaanstad werd geboren.
Toen Zaanstad bijna twee en een half uur oud was kwam Karel ter wereld. Om precies te zijn om 2.28 uur.
De ouders Karel en Joke kregen in het Julianaziekenhuis de felicitaties van de gemeente.
Karel jr. is inmiddels ook 50 jaar.
Maria Johanna Dik
door Ruud Meijns
Maria Johanna Dik is be
ter bekend als het raadslid mevrouw Everhard – Dik die in 1931 als tweede vrouwelijk raadslid in de gemeenteraad gekozen werd[1].
Zij werd in 1884 in Durgerdam geboren. Vader Dik overleed in 1894. Maria groeide op in Monnickendam waar haar moeder een winkeltje dreef. In 1901 verhuisde het eenoudergezin naar Zaandam. In 1904 trouwde ze daar met Arend Everhard (Wageningen 1878 – Zaandam 1948) die bij de Artillerie Inrichting werkte. Het echtpaar vond een woning in de Russische buurt, waarschijnlijk Tolstoistraat 19 omdat mevrouw, in 1959 als weduwe nog op dit adres vermeld staat.
Mevrouw Everhard – Dik werd lid van de SDAP en zette zich in voor de vrouwenemancipatie, ze richtte leesclubs op in Noord-Holland en was lid en voorzitter van de Gewestelijke Vrouwenvergadering. In juni 1931 startte ze in de gemeenteraad waar ze zich inzette voor vrouwenzaken. Zo pleitte ze ervoor om het oude consultatiebureau op de Zuiddijk aan te houden bij ingebruikname van het nieuwe Gemeenteziekenhuis in de Frans Halsstraat. Ze beargumenteerde dat het voor jonge moeders met kind erg ver lopen was van de andere kant van de stad – de raad erkende dat en het bureau bleef voorlopig open.
In 1939 heeft mevrouw Everhard – Dik wel op de kandidatenlijst van de SDAP voor de gemeenteraad gestaan maar is ze denk ik niet gekozen. Ik zie in de benoemingen nergens haar naam meer vermeld.
Het afscheid van burgemeester K. ter Laan in 1937 met vooraan tweede van links mevrouw Everhard – Dik. Links naast haar wethouder Plooijer en achter haar het echtpaar ter Laan.
Bron: Geneanet, Gemeentearchief Zaanstad
[1] Het eerste vrouwelijke raadslid was mevrouw J.G. Spronk – Coerse – link https://www.historisch-zaandam.nl/mevrouw-j-e-spronk-coerse/
De geboorte van een komiek
door Ruud Meijns
Eén maart 1958 was een historische dag voor de Zaanse kleinkunst. In De Wadden in Koog aan de Zaan organiseerde de Z.L.V. (Zaanlandse Lyceum Vereniging) de jaarlijkse aspirantenavond. Van de zijde van de leraren was voldoende belangstelling. Aanwezig waren o.a. rector dr. J. Oosterhuis, de heer en mevrouw Prud’homme van Reine en de heer Leuzendam. De jury zat klaar om het geheel te aanschouwen en had drie prijzen voor de meest geslaagde stukjes.
Over de voorstelling schrijft de recensent in de Typhoon van maandag 3 maart het volgende:
‘In de eerste plaats willen wij een complimentje maken aan Freek de Jonge. Hij was deze avond de conferencier, levendig, met kostelijke mimiek en grapjes. Vooral om z’n twee liedjes “Johanna, de meid voor halve dagen” en “Adam”, lag iedereen in de zaal, leraren incluis, krom van het lachen.’
De prijzen gingen naar de groep met Surinaamse dans, de tweede prijs ging naar conferencier Freek de Jonge (groot gejuich in de zaal) en de eerste prijs ging naar Thijs Tolk voor zijn prof. Aho Saho Ling.
Later zou Freek zeggen dat toen hij in 1958 Toon Hermans op de TV zag in zijn eerste one man show wist ik wat mijn roeping was. Ik wilde in mijn eentje op het toneel staan. De start in hetzelfde jaar was meteen al goed.
Bron: Typhoon 3 maart 1958, foto: Wikipedia
Lezing: Toon Nugter
door Ursulien van Berge – Bakkum
Om kwart over vier zei Hessel “Je moet stoppen. Het is tijd Hoor!”
Op 29 januari liep de zaal van Bovenkruier helemaal vol voor de lezing van Toon Nugter over het 100jarig bestaan van Jan Schoemaker -JSCOCOA. Honderdtien belangstellenden vanuit Historisch Zaandam, het Kalf, het Haaldersbroek en oud-collega’s van de fabriek stroomden naar binnen, nieuwsgierig naar de praatjes en plaatjes èn het mooie boek van Toon.
Ik ken de familie Nugter van de tijd die ik op het Haaldersbroek woonde en ik was benieuwd naar zijn verhalen in zijn boeken over het Haaldersbroek, het Kalf en de fabriek. Het is stil op het Haaldersbroek, dat is niet altijd zo, volgens Toon wordt berm in elkaar gereden door al het verkeer dat tegenwoordig over de smalle paden ‘raast’. Zelfs Albert Heijn komt er tegenwoordig bezorgen. Verder lezen
Marie Kleij in herinnering
MARIE KLEIJ – KLEIDOIFFIE
In 2013 bezocht ik voor De Zuidkanter.nl Marie Kleij. Ik moet nog regelmatig aan haar denken als het over ‘het Zaans’ gaat, dat haar zo ter harte ging. Hier bij Historisch Zaandam het interview van destijds – RM.
Omdatteme deres kennesmake wulde met Marie Kleij, oewes ken der meskien wel as Kleidoiffie met stikkies in de krant over et Zaans, het De Zoidkanter heur oppezocht om oewes een klain pertretje presentere te kenne.
Me zelle heur effies hore lete. Verder lezen
De eerste Röntgenoloog in Zaandam
Freek van Hartingsveldt was van 1954 tot 1986 radioloog in Zaandam en bleek een pionier op zijn gebied.
In september 1953 werd hij benoemd tot Chef de Clinique in het Wilhelminagasthuis (WG) in Amsterdam. Kort daarna maakte hij kennis met dr. Leyns, (zenuwarts), lid medische staf in het Zaanse Gemeente Ziekenhuis. Dit ziekenhuis was op zoek naar een Radioloog. Hoewel hij het interessant vond, twijfelde hij wel omdat hij nog maar zo kort in het WG werkzaam was.
In 1997 hield Dr.Frank van Soeren een interview met hem waarin hij vertelt hoe hij in z’n eentje in de (toen) twee ziekenhuizen een afdeling Radiologie van de grond kreeg en hiervoor tevens de opleiding voor laborante heeft opgezet.
Lees verder op de site van De Commissie Historie Zaanse Ziekenhuizen: hier
De jeugdherinneringen van Dick Bakker (4/7)
– Deel 4 – De jeugdherinneringen van D.W. Bakker, geboren 15 april 1935, opgetekend in 1970.
De Bevrijding
Van de bevrijding kan ik me nog een klein aantal dingen herinneren. Het duidelijkst het uitgooien van voedsel aan parachutes en het in onze ogen toen enorm grote Zweeds wittebrood waar moeder mee thuis kwam. Haast plechtig werd het brood aangesneden en zelfs voorzien van een laagje roomboter. We sneden de boterham in dobbelsteentjes en heel langzaam lieten we stukje voor stukje haast smelten op de tong. Geen gebak heeft later ooit lekkerder gesmaakt dan die boterham. Andere beelden die me altijd bijblijven zijn het verschijnen van buurman Op de Velde in blauwe overal met een stengun over de schouder, het kaalknippen van enige moffenmeiden op de Zuiddijk en het verschijnen van gevechtswagens met Canadezen in de stad.
De eerste Canadezen op de Zuiddijk Verder lezen
Vissers in nood
door Ruud Meijns
140 jaar geleden, eind januari 1884 woedde in Holland een fikse storm die veel schepen in nood bracht. Vooral op de Zuiderzee kwamen vele schepen en vissers in gevaar. Bij Durgerdam kon een deel van de vissersvloot niet op tijd binnenkomen; van vijf botters is niets meer vernomen. Botters uit Huizen en van Marken zouden zijn verongelukt.
Botters waren bij uitstek schepen voor de Zuiderzee en de kustvisserij. Ze hadden een hoge kop waarmee de zee wordt gekeerd en waaronder het leefgedeelte voor de bemanning ligt. De bemanning bestaat uit 2 tot 4 koppen, afhankelijk waarop gevist wordt.
Botter MK63 uit Hoorn
Ook een Zaanse botter van schipper Hendrik Kraaijer kwam in de problemen. Verder lezen
Historisch Café met presentatie over de voormalige Spoorbuurt
Op maandag 26 februari 2024 houdt Dik Vermeulen een presentatie over de voormalige Spoorbuurt te Zaandam. Dik is in de jaren vijftig geboren in de bakkerij in de Willemstraat. Een jaar geleden is van zijn hand een boek uitgekomen over het leven van zijn ouders. In het boek “Anton en Truus, het bakkersechtpaar uit de Willemstraat”, wordt ook een beeld gegeven van de Spoorbuurt. Vandaar dat de Vereniging Historisch Zaandam hem heeft uitgenodigd om wat meer te vertellen over dit voor de eeuwwisseling gesloopte deel van onze stad.
Tijdens deze bijeenkomst vertelt Dik de aanwezigen over de Spoorbuurt, die vanaf de eerste woning tot aan de sloop van deze wijk ruim honderd jaar heeft bestaan. Hij neemt de bezoekers mee op een virtuele wandeltocht door de straten die destijds in de – ook wel zogenoemde – Oranjebuurt lagen. Daarbij staat hij stil bij enkele huizen en gebouwen. Ook haalt hij grote en kleine gebeurtenissen aan die daar in de vorige eeuw hebben plaatsgevonden. Aan de hand van krantenknipsels en foto’s laat Dik onze gasten (nader) kennismaken met enkele voormalige bewoners.
Het Historisch Café is maandag 26 februari van 14.00 tot 16.00 uur in het buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49 in Zaandam-Kalf. Inloop vanaf 13.30 uur. De toegang is gratis, een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
Lezing Spoorbuurt groot succes
Het Historisch Café van 26 februari werd een zeer succesvolle middag waarbij de zaal om even over half twee al bijna vol zat. Dus snel stoelen bijplaatsen. Uiteindelijk stonden er 106 stoelen in de bomvolle zaal. Dik Vermeulen vertelde ons aan de hand van een prachtige en zeer uitgebreide powerpoint presentatie over de geschiedenis van de Spoorbuurt vanaf de allereerste bebouwing in ca. 1880 tot aan de laatste sloop in 1995. Een verslag van Ruth Pos leest u hieronder.
@ Ruth Pos op Facebook: Tijdens een bomvol Historisch Café vanmiddag bij Vereniging Historisch Zaandam gaf Dick Vermeulen een presentatie over de voormalige Spoorbuurt in Zaandam waar hij in de 50er jaren werd geboren in de bakkerij, sinds 1949 van zijn ouders Anton en Truus Vermeulen in de Willemstraat. Het 1e spoorstation van Zaandam werd geopend op 1 nov.1869. De Spoorbuurt werd aan het einde van de 19e eeuw aangelegd en heeft ruim 100 jaar bestaan. Dick liet vele historische foto’s, kadastrale- en bouwtekeningen, en talloze krantenknipsels op het scherm passeren en vertelde onnoemelijk veel smeuïge verhalen en anekdotes over het ontstaan van de straten en stegen met de koninklijke namen waardoor de Spoorbuurt ook vaak Oranjebuurt genoemd werd, de winkeltjes die er kwamen, waarvan er bijv. in de Oranjestraat wel 3 kruideniertjes waren op nr.9, 29 en 39, de paard-en-wagens en de bakfietsen die voor het vervoer gebruikt werden, de café’s, de koffiehuizen en de bewoners! Maar ook over de vele branden die destijds plaats vonden en over inbraken, diefstallen, messentrekkerij, huisuitzettingen en zelfs een wurgmoord die gepleegd was in de Anna Paulownastraat op een Turkse in 1973. Daartegenover stond burenhulp hoog in ’t vaandel en kwamen er vele beroemdheden voort uit de Spoorbuurt, zoals schrijvers Carry van Bruggen en C.Joh.Kievit, voetballers Dick Helling en Hans Deen, helderziende Siem Boering, Ome Thijs Zwenne van de aardappelen en een aantal bekend geworden muzikanten. Anja K. verkocht in 1995 als allerlaatste haar huis in de Willemstraat, vertelde ze mij. De sloop van de oude Spoorbuurt kon afgemaakt worden…