Nieuw
Jan Zwart (1877-1937)
door Ruud Meijns
Recent kwam de gemeente Zaanstad met het idee naar buiten om grafmonumenten van bekende Zaankanters te beschermen. Eén die genoemd werd was organist Jan Zwart.
De Zaandammer Jan Zwart was een befaamd organist. Een boek dat over hem verscheen droeg als titel “Een profeet op de orgelbank”[1]. Maar Jan Zwart behoort niet tot de bekende Zaandammers. Misschien omdat het kerkorgel een kleine schare geïnteresseerden kent, maar binnen de kring van orgelliefhebbers was Zwart een grote naam.
Jan Zwart werd op 20 augustus 1877 in Zaandam geboren als zoon van Stoffel Zwart en Christina Bot. Vader Zwart was koopman. Op 5-jarige leeftijd verhuist Jan met het gezin naar Rotterdam. Hij blijkt muzikale aanleg te hebben en kreeg al snel orgelonderwijs. Reeds met 16 jaar krijgt hij een aanstelling als organist bij de Gereformeerde kerk aan de Westzeedijk te Rotterdam.
Na deze aanstelling komt de benoeming tot organist bij de Hervormde gemeente in Capelle aan de IJssel. In 1898 verbindt hij zich aan de Hersteld Evangelisch Lutherse gemeente in Amsterdam. En enige tijd later verhuist hij weer terug naar Zaandam op het adres Schapenpad 4. Verder lezen
Westzijde 102 – de Ossenkop
door Ruud Meijns
Net als bij Westzijde 108 beginnen we ook dit keer met een reclameplaatje van Verkade. In het midden van de drie huisjes is nummer Westzijde 102. Dat is het perceel met de Ossenkop.
De pandjes zijn al eerder geschilderd door een onbekende schilder die in de tweede helft van de 18e eeuw de “Westzijderol” het licht heeft doen zien. Dezelfde drie huisjes nu midden 18e eeuw. Verder lezen
Westzijde 108
door Ruud Meijns
Wat een romantisch plaatje, de Westzijde in vroeger dagen getekend voor een reclameplaatje van Verkade.
De Westzijde op deze plek heeft huisnummers voor panden die men niet ziet. Dat is omdat de panden die achter het pand aan de straatkant van de Westzijde liggen ook een nummer hebben gekregen. Zodoende is het dat aan de voorkant de nummering van 102 naar 108 springt.
Het derde pand van rechts op de tekening is nummer 108. Verder lezen
Kraaijer en de Capella
door Ruud Meijns
Het bouwen van schepen behoorde honderden jaren tot de Zaanse nijverheid. Van houten schepen in de Gouden Eeuw tot stalen schepen in de vorige eeuw. In de jaren ’50 waren er zo’n twintig werven en werfjes die zich met scheepsbouw bezig hielden. Ook nu zijn er nog scheepswerven actief maar die behoren meer tot de luxe jachtbouw.
Scheepswerf Kraaijer, later De Beer, was zo’n ouderwetse werf waar vrachtschepen werden gebouwd. Het vrachtschip was de Capella. De kiel werd gelegd op 30 september 1956 en de proefvaart werd gemaakt op 10 januari 1957. Van de tewaterlating zijn mooie beelden bewaard gebleven. Ik was net tien geworden en mocht met mijn vader, die er werkte mee naar de tewaterlating. Verder lezen
Nieuwjaarswensen
door Ruud Meijns
In de jaren voor en na de 2e W.O. was het een gewoonte aan het einde van het jaar om elkaar via de krant een gelukkig nieuwjaar te wensen. Men kon dan een kleine advertentie laten zetten die dan met alle andere nieuwjaarswensen, bladzijden achter elkaar met de laatste krant van het oude jaar werden gepubliceerd.
Het waren vooral ondernemers die zich geroepen woelden om een advertentie te plaatsen want je concurrent deed het en dan kon je niet achter blijven. En ook voor niet-ondernemers stond het natuurlijk goed als je onder de nieuwjaarswensers in de krant liet zien.
In 1948, net na de oorlog toen Nederland zich in een koloniale oorlog had gestort kregen onze jongens overzee de gelegenheid om hun wensen in de krant te laten zetten voor hun meisje en/of familie in het vaderland. Wie weet ziet u er nog familie in de advertenties staan. Ik heb een aantal jaren in een PDF gezet om ze wat groter te kunnen bekijken. Het gaat om bladen uit 1926, 1929, 1939 en 1948. In de jaren ’50 begint er de klad in te komen. Klik hier voor de PDF.
Huis te Haaldersbroek
Huis te Haaldersbroek is de titel van een ets van Gerrit Woudt. Willem is in het bezit van deze ets en vroeg Historisch Zaandam het volgende: “Zou te achterhalen zijn of dit huis nog bestaat?” We hebben deze vraag op onze facebookpagina gezet en al snel kwamen de antwoorden.
Martin Schaap schreef: Het huis is verdwenen, maar de aanbouw is door Frans Wytema gered en herbouwd achter het pand aan de Lagedijk hoek Boschstraat te Zaandijk. Op het erf van het verdwenen huis staat nu een nieuw gebouwd huis in nieuw Zaanse stijl. Rechts naast de doorgang naar de Diederik Sonoyweg. Toon Nugter meldde: Het huis had de adressen Haaldersbroek 15 en 17. De laatste bewoners waren de familie Wittebrood. Heren bedankt. Willem was verrast dat er al zo snel antwoorden kwamen.
De Groenlandvaarder “Zaandam”
door Ruud Meijns
Ik ben niet erg chauvinistisch, maar voel toch wel enige trots om een Zaandammer te zijn bij het zien van het schilderij gemaakt door Jochem de Vries De Groenlandvaarder ‘Zaandam’ van rederij Claes Taan en Zn, Zaandam, op de walvisvangst uit 1772.
Het Rijksmuseum schrijft over dit schilderij: Sinds het begin van de 17de eeuw joegen Nederlanders in de Noordelijke IJszee op walvissen. De traan die uit het spek werd gewonnen, werd onder meer als brandstof gebruikt voor verlichting. Veel walvisvaarders vertrokken uit Zaandam. Ook de schilder Jochem de Vries kwam uit Zaandam. Daar maakte hij dit schilderij van de ‘Zaandam’. Verder lezen
Verborgen parels
Zo opende het Noord-Hollands Dagblad het regiokatern van de krant op maandag 1 december. Het artikel zette de Erfgoedgroep van Historisch Zaandam in het zonnetje vanwege hun maandelijkse wandeling door Zaandam. Als u het hele artikel wilt lezen klikt u hier op de link
Een oproep !
Kiosk gesloopt (1968)
door Ruud Meijns
De kiosk op de hoek van de Vinkendwarsstraat en de Gedempte Gracht is ter ziele. Aannemer Onrust heeft plannen voor deze hoek en daarbij zal de huidige bebouwing verdwijnen.
Ook de tuin die in de volksmond wel ‘Apentuin’ werd genoemd, gaat er aan. De tuin was van de bloemisterij van Johan Does. Verder lezen
Nieuwsbrief Havenkantoor nr. 14
De stichting Havenkantoor Zaandam heeft nieuwsbrief nummer 14 uitgegeven.
Het staat vol met verhalen en wetenswaardigheden over het nieuw te bouwen Havenkantoor.
Historisch Zaandam heeft ANBI-status: steun wordt nog waardevoller!
Met trots delen wij mee dat onze vereniging Historisch Zaandam per 1 oktober 2025 officieel is erkend als een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Deze toekenning onderstreept onze maatschappelijke waarde en maakt het voor leden en donateurs aantrekkelijker om ons werk te steunen.
Wat betekent ANBI voor u?
✅ Giften zijn voortaan fiscaal aftrekbaar Als u ons financieel ondersteunt, kunt u uw bijdrage onder bepaalde voorwaarden aftrekken van de inkomstenbelasting. Dit geldt voor zowel eenmalige als periodieke giften. Verder lezen
24 november Historisch Café met lezing over ‘400 jaar arbeidsmigratie naar de Zaanstreek’
Op maandagmiddag 24 november is er in het Historisch Café van de vereniging Historisch Zaandam een lezing over 400 jaar arbeidsmigratie in de Zaanstreek.
De lezing staat in het teken van arbeidsmigratie: een wezenlijk onderdeel van de Zaanse geschiedenis. Al sinds de 17e eeuw trekken arbeiders, vaklieden en ondernemers uit binnen- en buitenland naar de streek om hier te werken en te wonen. In het Zaans Museum is rond dit thema de kleine familietentoonstelling Groetjes uit de Spaghettiflat te zien – een speelse presentatie over arbeidsmigratie. Voormalig bewoner van de Zaanse Spaghettiflat Francesco Pepe vertelt deze avond hoe het was om als kind van een arbeidsmigrant in de Spaghettiflat op te groeien. Francesco was ook de initiatiefnemer en bijdrager aan de documentaire De Spaghettiflat (2007). Imre Besanger, conservator en maker van de tentoonstelling, zoomt verder in op arbeidsmigratie in de Zaanstreek.
Lezing door Imre Besanger op maandagmiddag 24 november om 14.00 uur in Buurtcentrum De Bovenkruier, Drielse Wetering 49, 1509 KP Zaandam. Inloop vanaf 13.30 uur. Toegang gratis. Een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.
Wevershuis Zaans Museum finalist Erfgoedvrijwilligersprijs 2025
De erfgoedsector draait op de kracht van vrijwilligers. Zo ook het Wevershuis, een uniek stuk historisch erfgoed op de Zaanse Schans. De vrijwilligers van het Wevershuis zijn de Noord-Hollandse finalist voor de Erfgoedvrijwilligersprijs. Uit maar liefst 125 aanmeldingen zijn twaalf finalisten geselecteerd—één uit elke provincie. Tussen 1 november en 1 december kan het publiek stemmen op hun favoriet. De geselecteerde vrijwilligersteams strijden om de felbegeerde prijs van 10.000 euro.
Publieksstemmen
De publieksstemmen bepalen de uitkomst voor 50%. De andere helft wordt bepaald door de vakjury onder leiding van oud-minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ingrid van Engelshoven. Op 12 december 2025 reikt minister Gouke Moes van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de Erfgoedvrijwilligersprijs 2025 uit. Om te stemmen, ga naar: https://www.erfgoedvrijwilligersprijs.nl/noord-holland
John Earnest Aitken
door Ruud Meijns
Tot kort geleden zei deze naam mij niets maar sinds ik bezig ben in het boek “De Ontdekking van Holland” van Jan Brokken, weet ik iets meer over deze schilder. Het boek gaat over het kunstenaarshotel Spaander in Volendam. Dat trok in het begin van de twintigste eeuw veel kunstenaars aan. John Earnest Aitken kwam met zijn vader, ook schilder, in 1912 vanuit Engeland naar Volendam. Hij was vooral gefascineerd door water en luchten.
Meestal zoek ik nog wat verder over de schilders die in het boek genoemd worden en zo zag ik dat deze Engelse kunstenaar ook Zaandam had aangedaan en van dat bezoek een werkje naliet met de titel “Zaandam”. Ik kan niet zeggen dat ik precies weet waar het in Zaandam is, maar wie weet ziet iemand een herkenningspunt. Foto: Mutual Art
