Ruud Meijns
Oostzijde 111
door Ruud Meijns
Velen zullen zich nog wel Oostzijde 111 als ‘Spes Viva’, herinneren; het Gereformeerde verpleeghuis.
Het was het herenhuis met grote tuin van rijstpeller Nicolaas Blans. Nicolaas Johannes Blans 1865 – 1916, was de eerste eigenaar van dit grote pand. De heer Blans was naast rijstpeller ook een ZVV’r die zoals veel jongens uit de gegoede burgerij het voetbalspel populair trachten te maken. Naast voetballen voor ZVV was hij ook tweede secretaris van de vereniging. Voor de afdeling Zaandam van vereniging “Volksweerbaarheid”[1] hield hij als penningmeester een oogje op de financiën. N.J. Blans overlijdt in 1916. Verder lezen
Bouillonblokjesfabriek ‘De Arend’
door Ruud Meijns
Struinend in de kranten bij het Gemeentearchief zag ik in een krant van december 1918 een grote advertentie van notaris Dekker over de verkoop van “De Eerste Zaanse Bouillonblokjesfabriek De Arend”.
Nooit gehoord van “De Eerste Zaanse Bouillonblokjesfabriek De Arend”, gelegen aan het Fransche Pad nr. 4. In de advertentie wordt het pad niet aan elkaar geschreven.
Dan maar eens verder zoeken in het archief. Van deze Arend is niets te vinden. Wel van veel andere Arenden als molen of pakhuis. Adresboek dan? Ook niet. Dan zoeken op Franschepad 4 of Fransche Pad 4; de juiste schrijfwijze is belangrijk om iets te vinden in een archief. Geen fabriek De Arend op het Franschepad. Verder lezen
Czarinastraat: Een keurige straat
Toch gek eigenlijk dat dit gebied vroeger een enorm weiland was; het Krimperven. De foto is genomen ter hoogte van het Czaar Peterplantsoen kijkend naar het zuiden. Alles is eigenlijk net gebouwd.
Oostzijde 242 – de Skeve Skans
door Ruud Meijns
Deze foto van Oostzijde 242 komt uit de Typhoon van 19 december 1984 (foto Prentekst). De begeleidende tekst zegt dat het herstel nabij is en dat alleen het wachten is op goedkeuring van de Rijksdienst voor Monumentenzorg. Het pand was gekocht door G. Kerkhof uit Zaandam die in overleg met architect J. Schipper het plan had de ‘Skeve Skans’ weer in oude staat terug te brengen.
Ik heb wat foto’s bij elkaar gezocht die wat geschiedenis van het pand laten zien. Verder lezen
Oostzijde 196-198
door Ruud Meijns
Een gebiedje in de Oostzijde rond de Tuin der Nederlanden dat jaren onveranderlijk leek voor te bestaan, gaat veranderen. Er gaat gebouwd worden en het aanzien zal ingrijpend worden gewijzigd. Om er nog even bij stil te staan hier twee plaatjes. Links 1898 en rechts 2024.
Nachtwerk in 1927 *
door Ruud Meijns
De krant de Zaanlander bracht voor de lezers een mooi staaltje van participerende of undercover journalistiek door een periode als boeven verkleed door nachtelijk Zaandam te lopen. Ze reageerden op berichten dat het inbrekersgilde de laatste tijd nogal huis hield in de stad.
De uitgever zegt het als volgt, ‘In den nacht van Woensdag op Donderdag der vorige week hebben een nieuwsbladreporter en een ingezetene, te voet, per motor en per fiets alle straten der stad geinspecteerd om een indruk te verkrijgen, hoe Zaandam des nachts bewaakt wordt. De daarbij opgedane ervaringen meende ik den Zaandammers niet te mogen onthouden, doch in een vlugschrift vast te leggen. Voor de waarheid van den inhoud sta ik mede, persoonlijk in. De Uitgever, M.A. Ooms, Ged. Gracht, Zaandam.’
foto: Op de Gedempte gracht kijkt men naar de sportuitslagen voor de boekhandel van de heer Ooms. Verder lezen
Een patent *
door Ruud Meijns
Ik kreeg een patent in handen uitgegeven door de Provincie Noord-Holland voor de gemeente Zaandam voor het dienstjaar 1886/87 ten behoeve van Cornelis van der Woude als ‘Binnenlandsch koopman in oud ijzer, vodden, enz. tevens staande op de weekmarkten alhier’. Achterop het biljet staat naast het adres een berekening geschreven mogelijk van inkomsten of juist uitgaven.
Een bijzondere schenking
door Ruud Meijns
Op de maandagmiddag in de Bovenkruier ontvangen we graag bezoekers. Zo kwam mevrouw Yvonne Sibbing met haar man enkele mappen brengen boordevol met foto’s door haar moeder, mevrouw M.J. Stolp-de Groot (1936 – 2022) gemaakt. Voor onze vereniging een schat aan unieke plaatjes van Zaandam en omgeving.
Mevrouw Stolp de Groot werd in Arnhem geboren, trouwde in 1961 met J.J. Stolp (1936 – 2023) en woonde vanaf 1963 in Zaandam. Enkele jaren in het Kogerveld, verhuisde naar de Zuiderven en tot 1996 op het Pauwenven waarna het echtpaar naar Heiloo verhuisde. Ze kregen twee kinderen Yvonne en Marcel.
Mevrouw Stolp in 1965
Vanaf het moment dat ze zich in de Zaanstreek vestigde heeft mevrouw Stolp zich geïnteresseerd voor de geschiedenis van de streek. Ze verzamelde ansichten van de Zaanstreek en van molens. Ze knipte stukjes uit de krant. Ze las veel en verzamelde o.a. boeken van Cor Bruijn en andere Zaanse schrijvers. Verder lezen
50 jaar Zaanstad en het ‘Vijfje’
Nu we met 50 jaar Zaanstad terug in de tijd gaan, mag ‘Het vijfje’ natuurlijk niet ontbreken. Op het bankbiljet van 5 gulden stond een nummer en was daarmee uniek. Er was maar één briefje met dat nummer in omloop. 
De pret was dat dat het briefje op een in de krant vermelde plek in de Zaanstreek in omloop werd gebracht door een medewerker van de krant. Daarna verscheen in de krant het bericht dat het vijfje was uitgegeven en werd het nummer bekend gemaakt. 
Portemonnees werden open getrokken om naar het nummer van de vijfjes te kijken. Want….. er waren flink wat prijzen mee te verdienen. Winkeliers, kooplui van de markt en anderen neringdoenden zetten er prijzen op en hoe langer het duurde voor het boven water kwam hoe groter het prijzenpakket. Ten eerste de premie die de krant zelf op het vinden had gezet; elke week kwam er vijf gulden bij. 
In maart 1974 stond het bedrag al op fl. 75,00 en dan al die prijzen nog van de winkeliers. Was het vijfje niet boven water gekomen, werd er een nieuw vijfje in omloop gebracht en het prijzenpakket ging gewoon mee. En hier nog de voorkant van het biljet.
De Zaanse Zieken en Bejaarden Omroep – ZZBO
door Ruud Meijns
Ik sprak met Jan Belier die de omroep heeft opgericht. Hij vertelt:
Als je nu in een ziekenhuis komt zie je een clean gebouw met patiënten die er twee of drie dagen liggen, maar in de periode dat de ZZBO startte was de gemiddelde ligtijd vijftien dagen. Die patienten hadden niks om zich te vermaken. In het Juliana ziekenhuis hing bij elk bed een plastic schelpje dat je tegen je oor moest houden en dan kon je vier radiostations – waaronder de ZZBO – beluisteren. In het Johannes ziekenhuis hing een speaker op de zaal.
Het idee van de ZZBO was om via haar radioprogramma’s de patiënten in de ziekenhuizen en de bewoners in de verzorgingshuizen te amuseren en te betrekken bij het sportieve en andere gebeuren in de Zaanstreek. Zo maakten we verzoekplatenprogramma’s, waarvoor patiënten, bejaarden of familie een plaat konden aanvragen die wij dan draaiden. Ook zonden we lokale actualiteitenprogramma’s uit en op zondag een Zaans sportprogramma. Vroeger moest je in Zaandam voor de sportuitslagen naar de Gedempte Gracht, waar deze in de vitrine van de krant hingen. Verder lezen
50 jaar Zaanstad en 1000 jaar Kerken
Hart voor Zaanstad organiseert in het kader van 50 jaar Zaanstad een boeiende lezing over ’50 Jaar Zaanstad en 1000 jaar Kerken’. Stadsarcheoloog Piet Kleij zal in deze lezing ingaan over het ontstaan van de eerste kerken in de Zaanstreek en de verdere ontwikkeling hiervan. Een geschiedenis die meer dan 1000 jaar omvat.
Wanneer: dinsdag 16 april, 19.30 uur en inloop vanaf 19.15 uur
Waar: De lezing vindt plaats in de Vermaning van Zaandam, Westzijde 82.
Vrij entree.
Dienstweigeraar Tom Clardij
door Ruud Meijns
Als ik zeg “Tom Clardij” dan zegt u “Moet vrij”. Het zal zeker niet voor iedereen duidelijk zijn waar dit over gaat. Welnu, Tom Clardij was een Zaandamse jongeman die dienst weigerde. Clardij voerde medische klachten aan als motief om te weigeren. Toen die klachten na onderzoek werden afgewezen besloot hij evengoed niet mee te gaan met het troepentransport naar Nieuw Guinea. Hij weigerde geen dienst in Nederland, maar weigerde uitgezonden te worden naar Nieuw Guinea. Verder lezen
50 jaar Zaanstad
Karel Kohlberg was de eerste die in Zaanstad werd geboren.
Toen Zaanstad bijna twee en een half uur oud was kwam Karel ter wereld. Om precies te zijn om 2.28 uur.
De ouders Karel en Joke kregen in het Julianaziekenhuis de felicitaties van de gemeente.
Karel jr. is inmiddels ook 50 jaar.
Maria Johanna Dik
door Ruud Meijns
Maria Johanna Dik is be
ter bekend als het raadslid mevrouw Everhard – Dik die in 1931 als tweede vrouwelijk raadslid in de gemeenteraad gekozen werd[1].
Zij werd in 1884 in Durgerdam geboren. Vader Dik overleed in 1894. Maria groeide op in Monnickendam waar haar moeder een winkeltje dreef. In 1901 verhuisde het eenoudergezin naar Zaandam. In 1904 trouwde ze daar met Arend Everhard (Wageningen 1878 – Zaandam 1948) die bij de Artillerie Inrichting werkte. Het echtpaar vond een woning in de Russische buurt, waarschijnlijk Tolstoistraat 19 omdat mevrouw, in 1959 als weduwe nog op dit adres vermeld staat.
Mevrouw Everhard – Dik werd lid van de SDAP en zette zich in voor de vrouwenemancipatie, ze richtte leesclubs op in Noord-Holland en was lid en voorzitter van de Gewestelijke Vrouwenvergadering. In juni 1931 startte ze in de gemeenteraad waar ze zich inzette voor vrouwenzaken. Zo pleitte ze ervoor om het oude consultatiebureau op de Zuiddijk aan te houden bij ingebruikname van het nieuwe Gemeenteziekenhuis in de Frans Halsstraat. Ze beargumenteerde dat het voor jonge moeders met kind erg ver lopen was van de andere kant van de stad – de raad erkende dat en het bureau bleef voorlopig open.
In 1939 heeft mevrouw Everhard – Dik wel op de kandidatenlijst van de SDAP voor de gemeenteraad gestaan maar is ze denk ik niet gekozen. Ik zie in de benoemingen nergens haar naam meer vermeld.
Het afscheid van burgemeester K. ter Laan in 1937 met vooraan tweede van links mevrouw Everhard – Dik. Links naast haar wethouder Plooijer en achter haar het echtpaar ter Laan.
Bron: Geneanet, Gemeentearchief Zaanstad
[1] Het eerste vrouwelijke raadslid was mevrouw J.G. Spronk – Coerse – link https://www.historisch-zaandam.nl/mevrouw-j-e-spronk-coerse/
De geboorte van een komiek
door Ruud Meijns
Eén maart 1958 was een historische dag voor de Zaanse kleinkunst. In De Wadden in Koog aan de Zaan organiseerde de Z.L.V. (Zaanlandse Lyceum Vereniging) de jaarlijkse aspirantenavond. Van de zijde van de leraren was voldoende belangstelling. Aanwezig waren o.a. rector dr. J. Oosterhuis, de heer en mevrouw Prud’homme van Reine en de heer Leuzendam. De jury zat klaar om het geheel te aanschouwen en had drie prijzen voor de meest geslaagde stukjes.
Over de voorstelling schrijft de recensent in de Typhoon van maandag 3 maart het volgende:
‘In de eerste plaats willen wij een complimentje maken aan Freek de Jonge. Hij was deze avond de conferencier, levendig, met kostelijke mimiek en grapjes. Vooral om z’n twee liedjes “Johanna, de meid voor halve dagen” en “Adam”, lag iedereen in de zaal, leraren incluis, krom van het lachen.’
De prijzen gingen naar de groep met Surinaamse dans, de tweede prijs ging naar conferencier Freek de Jonge (groot gejuich in de zaal) en de eerste prijs ging naar Thijs Tolk voor zijn prof. Aho Saho Ling.
Later zou Freek zeggen dat toen hij in 1958 Toon Hermans op de TV zag in zijn eerste one man show wist ik wat mijn roeping was. Ik wilde in mijn eentje op het toneel staan. De start in hetzelfde jaar was meteen al goed.
Bron: Typhoon 3 maart 1958, foto: Wikipedia