Historie
Bericht uit Australië
Historisch Zaandam kreeg een vraag uit Australië over de familie Duijker. Herman Duijker emigreerde vanuit Zaandam naar dat land in 1952 . Zegt de naam Duijker u nog iets?
Met het bericht kwam ook een naïef schilderij van een vroeger woonhuis, gemaakt vanuit herinnering door iemand in de familie. Wie het weet mag het zeggen.
Het informatieverzoek zelf hebben we overgedragen aan het Gemeentearchief dat daar meer ervaring in heeft.
Zuiddijk – bakker Bouman
door Ruud Meijns
Zuiddijk wijk 1, nr. 110 later A 149 en bij hernummering nr. 169 is tot 1854 in het bezit van Hendrik de Carpentier.
Hij moet het verkopen en het komt in 1845 tot een publieke verkoping. Het pand wordt gekocht door Albert Mul, koopman in houtwaren.
Ook bij hem komt het in 1855 tot een publieke verkoping waarbij het pand overgaat in handen van Frederik Kuyk, zonder beroep die het in 1860 verkoopt aan Cornelis Rogge, opzichter van “De Oude Lijnbaan” die in de buurt van de Lijnbaanstraat heeft gelegen. Verder lezen
Zaandam over de Gouw
Een krantenfoto van Hans Prins, gemaakt in 1971. Op de voorgrond de flats uit de Kleurenbuurt met de Weer. Twee kerktorens van respectievelijk de Oostzijderkerk en de Bonifatiuskerk met daar tussenin de toren van Albert Heijn. Aan de einder nog een glimp van de kartelrand van de duinen. Hoe de fotograaf zo hoog kwam is niet aangegeven.
Bombardement Den Haag 23 maart 1945
Bombardementen zien we tegenwoordig elke dag in de wereld maar voor Nederland is een bombardement toch iets bijzonders. In het begin van de 2e W.O. was er het bombardement op Rotterdam en op 3 maart 1945 was er een vergissingsbombardement op Bezuidenhout in Den Haag. Doel van de Engelse vliegtuigen was V2 inrichting in het Haagse Bosch, maar door verkeerde coördinaten kwam het elders in de stad terecht.
Aan de bluswerkzaamheden hebben ook twee eenheden van de Zaanse brandweer meegewerkt. Het initiatief hiertoe werd genomen door Commandant van de Zaanse brandweer de heer C. Kakes nadat men op die zaterdag ook hier bekend werd met het bombardement in Den Haag. Kakes kreeg toestemming van de burgemeester en organiseerde materiaal uit Zaandam en Wormerveer. Verder lezen
Boomgaardspad
door Chris Kabel
Ooit was dit een juweel van een straatje. Samen met de Braaksteeg en het Boomgaardslop vormde het een sfeervol en gezellig buurtje. Er stonden prachtige houten huizen. Zij stonden vrij chaotisch gerangschikt. Het deed een beetje denken aan de Kerkbuurt op Marken. Alleen dat laatste bestaat nog.
Deze Zaanse Schans aan de Zuiddijk niet meer. Zoals alles in onze stad werd dit binnen enkele jaren weggevaagd en vervangen door sfeerloze bunkerachtige gebouwen.
Boomgaardspad 1950, links nummers 12 en 14 en achter de meisjes 10 Verder lezen
Adriaan Honig’s kunsthars
door Ruud Meijns
Met alle goede bedoelingen werden in de oorlogsjaren (1940-1945) door de firma Adriaan Honig plannen gemaakt voor de vervaardiging van kunstharsen op lijnoliebasis voor de verfindustrie. Een mooi en nieuw eindproduct. Voor de fabricage werd Adriaan Honig’s Kunsthars Industrie nv opgericht. Er werd in licentie geproduceerd. In de Westzijde kwam naast een fabriek een kantoor en een laboratorium.
Na overname in 1958 door Billiton ging het bedrijf verder onder de naam Zaanchemie dat vervolgens op 1 mei 1965 werd ingelijfd door Scado. Weer later werd het bedrijf overgenomen door Unilever dat in 1979 besloot de productie uit Zaandam over te brengen naar Schoonebeek in Drenthe.
Maar zo schoon als het laboratorium was, zo smerig was de ondergrond van de fabriek. Tussen 1957 en 1967 was er op het terrein een proeffabriek voor bestrijdingsmiddelen op basis van tin. Scado was in de jaren ‘60 technologische leider op het gebied van polyesterharsen enz., onder meer gebruikt bij het leggen van linoleum.
In 1964 werd door een viertal bewoners van de Frans Halsstraat een bezwaar ingediend tegen een proeffabriek waar men ‘Triphenyltinchloride’ en andere kunstharsen ging maken. Door allerlei oorzaken kwam de Raad van State pas in 1966 tot behandeling van de zaak. Inmiddels was de vergunning waartegen bezwaar werd gemaakt verlopen, maar de hinder was gebleven. Verder lezen
Sloot in brand
door Ruud Meijns
Paniek bij de bewoners van de Prins Hendrikstraat waar op 15 januari 1969 plotseling de sloot tussen de Zuiddijk en de Prins Hendrikstraat in brand vloog. Enorme rookwolken vulden de straat, vlammen knaagden aan de bebouwing achter de huizen aan de sloot.
Over een afstand van 80 meter brandde de oppervlakte van de sloot. Een dikke laag olie was de bron van alle ellende. Brandweerkringen 1,3, 4, 6 en 7 rukten uit. Bewoners rolden hun eigen slangen uit om te redden wat er te redden viel.
Geluid van explosies maakten de sfeer alarmerend. Waarschijnlijk waren dit exploderende olievaten op de erven of afdakjes van eterniet. Ook bootjes die in de sloot lagen kwamen niet ongeschonden op het droge. Verder lezen
Pootjes – Edison
door Ruud Meijns
Zegt men de naam Pootjes denkt de oudere generatie gelijk aan Edison, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Edison was de winkel in de Westzijde waar je terecht kon als je een speciaal lampje nodig had, een geschikte transformator zocht, een beschermer voor je kettingkast, noem maar op.
In de winkel stonden honderden laadjes waar de koopwaar in verborgen lag en waar alleen de familie Pootjes de weg in wist. De etalages stonden vol met hebbedingetjes, je kon daar lang tijd naar kijken en dan had je nog niet alles gezien; een wonderlijke winkel.
(foto Luuk Plekker – HVZ)
Gerrit Haremakersluis
door Ruud Meijns
Tja, waar lag die sluis ook alweer? De tijd gaat soms zo snel dat je dingen vergeet als je daar niet van tijd tot tijd aan wordt herinnerd. Dat gaat ook op voor de Gerrit Haremakersluis en de Jaap Haversluis. Ik noem ze allebei omdat de Gerrit Haremakersluis eerst de Jaap Haversluis heette.
De nieuwe sluis werd in opdracht van het Hoogheemraadschap gebouwd. De eerste paal ging in 1937 de grond in. Op 25 juli 1939 werd de nieuwe schutsluis met de naam Jaap Haversluis geopend. De sluis vormde de verbinding tussen het Westelijk deel van de gemeente met de vele houtzagerijen en de toegang naar de haven en het Noordzeekanaal. De sluis werd gebouwd ter vervanging van de Jaap Haversluis die in de Hogendijk lag. Deze sluis uit 1706 was ondanks allerlei aanpassingen en verbouwingen te klein geworden voor het toegenomen verkeer van een naar de haven.Foto: Westzanerdijk. De nieuwe sluis in aanbouw. Op de achtergrond de Hogendijk met het pakhuis van Keg. Verder lezen
De burgemeester en de bal
In 1984 organiseerde buurthuis de Kolk een ‘Buurtgeschiedenisprojekt’ met leerlingen van de lagere scholen Willibrord en Leeghwater. De leerlingen ondervroegen buurtbewoners uit de Rosmolenbuurt. Dat werd gebundeld en kwam uit onder de titel:
Hoe was het om vroeger kind in de Rosmolenbuurt te zijn?
Verhalen van mensen die schoolkind waren in de Rosmolenbuurt in de periode 1900-1950
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’
door Ruud Meijns
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’, Hogendijk 6. Het etablissement is vernoemd naar een Germaanse koning die het bierdrinken bij de Germanen zou hebben geïntroduceerd. Bij veel Zaandammers was dat bierdrinken al bekend, maar bij Cambrinus gebeurde meer. Bijeenkomsten en tal van veilingen werden er georganiseerd. In 1894 was er een veiling van 130.000 sigaren. Gerrit Vriend was de uitbater van Cambrinus, opgevolgd door zijn zoon die ook Gerrit heette. Hier het Czaar Peterbeeld met op de achtergrond “Cambrinus”. Het is het tweede huis van links met op de gevel ‘Hotel – Restaurant’. Verder lezen
Wandeltochtje naar de Hembrug
Uit: Maannacht in de sneeuw – Een Zaanse roman (1863-1963) door T. Woudt – hoofdstuk 50
Toen Cees ’s avonds thuis kwam en van die plezierig verlopen wandeling hoorde merkte hij quasi spijtig op: , “ik wou dat ik eens mee kon.” “Ik zou niet weten waarom niet,“ gaf Anna te verstaan. “Waarom zouden we zondagmiddag de kuierlatten niet eens kunnen nemen? We zorgen dat we vroeg kunnen middageten en vragen de buren en de kinderen ook of zij meegaan.”
Het was zondagmiddag half een toen ons gezelschap, de weesjes incluis er de pas inzette om langs de Westzijde en via de Hogendijk, het zwarte paadje te bereiken, waar ze over een kettingbrug naar de haven liepen, waar ze het Bonkieshuis passeerden en terloops genoten van het gezicht van de zeeboten.
Op het Zwarte pad richting Hembrug. Rechts het Bonkieshuis. Verder lezen
Met een hart door de stad
Zaterdag 26 februari 1972 trok een lange stoet vanaf het Julianaziekenhuis door de stad richting het gemeentehuis bij de Burcht. Op een brancard werd een “kloppend hart” meegedragen als symbool voor de wens om een eigen cardiologisch centrum te mogen realiseren in de Zaanstreek.
Al geruime tijd doet men hiertoe pogingen maar het lijkt vooral een financiële kwestie te zijn. Volgens het bestuur was de noodzaak voor een hartcentrum in de nabijheid van de Amsterdamse mogelijkheden economisch niet verantwoord. Nu is tijdens een vergadering van het bestuur van het Julianaziekenhuis in juli 1968 een oplossing gepresenteerd die het aantrekken van een hartspecialist mogelijk maakt. Verder lezen
Kalverringdijk
door Ruud Meijns
De gemeente Zaanstad trekt 6.5 miljoen uit voor verbeteringen aan een deel van de Kalverringdijk om de route naar Wormer te scheiden van de wandelende toeristen.
De weg van ‘t Kalf naar Wormer is een oude route waar menige voetstap ligt. Je zou ook naar Wormer kunnen komen via de westkant van de Zaan, maar dat gaf zoveel meer problemen. Het pad gaf vanaf beide kanten toegang tot de vele molens die langs het water stonden opgesteld. Het water zal voor de molens wel de meest gebruikte aanvoerroute voor materialen zijn geweest. Maar had je geen bemoeienis met de molens en wilde je gewoon naar Wormer, dan was het toch een behoorlijk eind lopen. Onder: deel van de kaart van Klaas Sem, + 1800 De Zaanstroom.
Al die jaren was het wel een belangrijke verbinding maar niet eentje die voortdurend om verbeteringen vroeg. Je klaagde niet zo snel. Het was een pad voor voetgangers en in latere tijden ook voor fietsers. Maar in de jaren ’60 en ’70 kwam er toch behoorlijk wat kritiek op de toestand van het pad. In een artikel in de krant had Henk van Veen het over: ‘Een smal, slingerend hobbelpaadje met kuilen en gaten en met een glibberig karrespoor’. Verder lezen
Bidprentjes
door Ruud Meijns
Maandag 23 maart hield de NGV Zaanstreek Waterland in samenwerking met het Gemeentearchief Zaanstad een middag over Bid- en Devotieprentjes, een katholieke middag dus. Uit Helmond was Karel Spee gekomen om de goed gevulde studiezaal van het Gemeentearchief hier meer over te vertellen.
In oorsprong zijn de prentjes bedoeld om gelovigen tot gebed aan te zetten, als inspiratie om het geloof te dienen. Dat zijn de Devotieprentjes, ingekleurd met een wens of gebed. Vooral bedoeld om de analfabeten te bereiken. Die kon je bij je houden en je zo aan je geloof te herinneren.
Karel Spee nam ons mee in de geschiedenis, hij vertelde over het maakproces, over het inkleuren en de manier van produceren. Van perkament, houtsnede, kopergravure tot moderne manieren die grotere hoeveelheden mogelijk maakten. Prentje is ontworpen door: Louis-Joseph Fruijtiers (1713-1782) Verder lezen