Nieuw
Vissers in nood
door Ruud Meijns
140 jaar geleden, eind januari 1884 woedde in Holland een fikse storm die veel schepen in nood bracht. Vooral op de Zuiderzee kwamen vele schepen en vissers in gevaar. Bij Durgerdam kon een deel van de vissersvloot niet op tijd binnenkomen; van vijf botters is niets meer vernomen. Botters uit Huizen en van Marken zouden zijn verongelukt.
Botters waren bij uitstek schepen voor de Zuiderzee en de kustvisserij. Ze hadden een hoge kop waarmee de zee wordt gekeerd en waaronder het leefgedeelte voor de bemanning ligt. De bemanning bestaat uit 2 tot 4 koppen, afhankelijk waarop gevist wordt.
Botter MK63 uit Hoorn
Ook een Zaanse botter van schipper Hendrik Kraaijer kwam in de problemen. Verder lezen
De Hogendijk uit de jaren 1945 – ‘60
door Ruud Meijns
Guda van de Burg (1941) vertelt over haar jeugd op de Hogendijk en over de bewoners. Ze vertelt over de periode van 1945 tot 1960. We doen het in twee delen en elke keer beginnen we aan de Provincialeweg.
Deel 1: van Provincialeweg tot Czaar Peterstraat – de Noordkant van de dijk
De Hogendijk was eigenlijk een dorp op zichzelf alles was er van de slager tot kruidenier – alles. Ik ben op nr. 83 geboren. Het huis staat er niet meer. Het is gesloopt voor het schooltje.
Voor mij begon de Hogendijk bij het kaaspakhuis van KEG aan de Provincialeweg. Daarnaast lag beneden een palenhandel van Van Ederen en Beekhoven. Daar stond een mooi huis en ik heb nooit geweten wie van de twee er woonde; van Ederen of Beekhoven. Daarnaast was café West End dat was van Mientje Ligthart en later werd het van zwarte Dennis. Dan het pand van Stolk een kapper annex tabakswinkeltje. Dan kreeg je twee huizen. De eerste weet ik niet precies, Weeteling dacht ik en in dat andere woonde Wehnes en die man werkte bij mijn vader bij houthandel Vet.
Dan kwam de smederij van Thesing op de hoek van het Rustenburg. Aan de andere kant van het Rustenbrug was melkboer Beemster. Daarnaast was Jan Groot, dat was een café waar mijn vader ’s avonds werkte. Daarnaast was een zaal waar van alles te doen was; muziek, dansen. Mijn moeder heeft er nog dansles gegeven met de zoon van Brendgen, van de De Lichtbron. Er werden ook danswedstrijden gehouden en later werd het Negrijn en het heette ook nog Old Gun. Daarnaast zat kruidenier Kwikkel dat werd later Ko Theeuwis. Daarnaast kreeg je een steeg en dan kapper Westerhuis En daarnaast zat nog een tabakswinkel van Ooms. Verder lezen
Hogendijk 5 – Patentolie – Avis
door Ruud Meijns
Waar nu op de Hogendijk het politiebureau en het Zaantheater staan was ooit de oliefabriek van A.F.G. Avis gevestigd. Een patentoliefabriek. In de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw voor verlichting gebruikte geraffineerde olie. August Frederik Gerbrand Avis was 29 december 1849 geboren in Westzaan en is 23 september 1911 in Zaandam overleden. Hij was getrouwd met Neeltje Honig (1848-1933) uit Koog aan de Zaan.
De plek, nummer 5, waar het fabriekje en kantoor staat is op deze huisnummerkaart van 1909 goed aangegeven.
Avis had het fabriekje op de dijk overgenomen van Sybrand Kuiper. Avis verbouwde in 1878 de fabriek en plaatste er in 1884 een nieuw kantoorgebouw bij. Rechts de voorgevel van het kantoor aan de Hogendijk. Verder lezen
Bijnaam Stadhuis Zaanstad
door Ruud Meijns
In september 2009 opperde de directeur van NS-Poort de Zaandammers op om een bijnaam voor het nieuwe stadhuis te bedenken. Een bijzonder gebouw verdient een bijnaam zoals de ‘ De Apenrots’ voor het gebouw van de Gasunie of ‘De Schaats’ voor het gebouw van de ING aan de A10.
Maar in Zaanstad is het nog steeds het gemeentehuis of het stadhuis.
Erik Schaap schreef daar nog eens over in 2013 en gaf toen de voorkeur aan de bijnaam die Wim Visser aan het gebouw als bijnaam had gegeven ‘Het Kippenhok’. (foto: DMG)
Ik geef de argumenten die Wim Visser voor deze bijnaam had genoemd.
Waarom ‘Het Kippenhok’ ?
* In de Zaanstreek probeert men altijd een kippenhok de uitstraling van een Zaans huisje te geven.
* Het nachthok staat iets hoger als een drooglopie bij regen.
* Het nachthok is vanuit de ren bereikbaar via een schuin oplopende treeplank.
* In het kippenhok is de haan de baas en deze kan een toompje kippen in bedwang houden.
* Een toompje is maximaal 6 à 7 kippen. Als er geen haan is speelt één van de kippen voor haan.
* In het kippenhok zijn verschillende broednesten en er wordt veel gekakeld.
Stroom – ‘De Zaan in beweging’
Fotograven Bart Verhoeff en David Galjaard hebben een prachtig laten verschijnen. De tekst is van Floris van Alkemade.
Zes jaar lang hebben beide fotografen het verkeer op de Zaan gefotografeerd. Ze hebben hun lenzen ook gericht op de oevers van de Zaan. Zo zien we de bouwactiviteiten van het complex De Industrieel langs de Bernhardbrug. Soms ook een kijkje in de fabrieken langs de Zaan en maken we kennis met oeverbewoners. En dan al die mensen met hun bootjes en boten op de Zaan. En is een prachtig boek geworden waar je uren in kan bladeren en kom je als kijker op onbekende plekjes.
De tentoonstelling over ‘Stroom’ is nog tot 1 april 2024 in het Zaans Museum te zien.
Uitgeverij Noord-Holland – 200 bladzijden – ISBN: 978-92335-44-9
De jeugdherinneringen van Dick Bakker (3/7)
– Deel 3 – De jeugdherinneringen van D.W. Bakker, geboren 15 april 1935, opgetekend in 1970.
De verdere oorlogsjaren.
Voor de 3e klas moesten wij het katholieke schoolgebouw aan de Sijbrandsteeg verruilen voor het schoolgebouw aan het Kattegat. Het schoolplein was in twee gedeelten door een ijzeren hekje gescheiden. Het deel aan de voorzijde was voor de oorspronkelijke Kattegatschool-leerlingen en het deel aan de zij- en achterkant voor de 4 klassen van de Bakkerschool, inmiddels “ school 5” genaamd en het VGLO of wel het Voortgezet lager onderwijs, de z.g. 7e en 8e klas.
Ik kon dus nu weer samen met Aris Kabel naar en van school lopen, want die zat op de Kattegatschool van meester Klaver. Aris kwam me vaak ophalen. Via het Tuinierspad en de Prinsenstraat kwamen we op de Zuiddijk. Altijd even kijken bij boekhandel Busch, die ook postzegels verkocht. Achter het glas van de winkeldeur hingen de mooiste zegels, waaronder heel precies de prijs stond aangegeven. die varieerde van 1 cent tot boven de vijf gulden. We spaarden altijd voor een bepaalde zegel en keken elke dag of hij er nog wel hing. Op de dagen dat vuilnis bij de winkels buiten stond, moesten we altijd even struinen in de dozen of er iets bruikbaars bij zat. Voorts kwamen we langs de werkplaats van de bankwerkerij van Bührs. Zomers stonden de deuren open en vergaapten we ons aan de draaiende machines. Tijd om ‘s morgens naar de plee te gaan gunden we ons meestal niet. Als de nood onderweg zo hoog werd, dat de school niet gehaald kon worden, dan vonden we wel een plekje onder de Prinsenpadbrug waarvan de sloot gedempt was. Verder lezen
Oostzijde 391 – Rad van Avontuur
Het verhaal van een plek
door Ruud Meijns
Dit is de Oostzijde met de molen het Rad van Avontuur gebouwd in 1648. De Oostzijde heette ooit de Schinkeldijk. Op de achtergrond zien we de Noorderbrug. Dit is de omgeving die we nu de Slachthuisbuurt noemen.
Over de stichting van de molen vertelt T. Woudt in zijn: ‘Wandeling door Oost- en Westzaandam’ het volgende: Een schoenmaker genaamd Stichter was op weg naar zijn leerkoper en luisterde een gesprek af tussen twee Britten die een lading van 100.000 huiden wilden kopen van een kapitein die met zijn schip in de haven lag. Ze wilden een nieuw bod doen omdat ze eerder niet tot een afspraak kwamen. Stichter besloot hen voor te zijn en met behulp van zijn leverancier wist hij de huiden te kopen voordat de Engelsen het schip bereikten. Die wilden de huiden per sé hebben en betaalden de schoenmaker per stuk 1 gulden winst.
Met dat geld heeft schoenmaker Stichter de molen laten bouwen. Hij noemde de molen ‘Het Rad van Avontuur’. Verder lezen
ZFC – Ajax 9 november 1930
door Ruud Meijns
De Zaandamse Footbal Club ZFC is opgericht in 1904, dat is volgend jaar 120 jaar geleden. Van de club is niets meer over. ZFC is opgelost in een vereniging met een nieuwe naam en alleen het verleden is er nog.
ZFC was een grote club (net als KFC) en zoals uit de tekst hieronder blijkt speelde het in competitie met de clubs die nu nog grote namen zijn zoals Ajax, Feyenoord en Sparta. Men speelde in regio’s en een wedstrijd tegen Stormvogels, bestaat ook al niet meer, trok massa’s mensen. Bij uitwedstrijden trokken grote groepen ZFC-ers met de club mee.
Ik wil graag terug naar 1930 toen ZFC in de Eerste klasse West I speelde en samen met Ajax moest uitmaken wie er dat jaar kampioen zou worden. De belangrijke wedstrijd werd in november in Zaandam gespeeld tegen Ajax.
Gustav Mahler in Zaandam
door Ruud Meijns
Het is toch ongekend hoeveel beroemde mensen het Czaar Peterhuisje hebben bezocht. Nu las ik dat de componist en dirigent Gustav Mahler in 1903, tijdens concerten in Amsterdam, samen met dirigent Willem Mengelberg een bezoek aan dit beroemde huisje hebben gebracht. Verder bezochten ze ook nog de molens aan de Zaan.
De dirigent van het Amsterdamse Concertgebouworkest Willem Mengelberg schreef aan zijn vrouw een ansichtkaart van de toegangsdeur van het Czaar Peterhuisje met de tekst “Deze deur is van schrik omgevallen toen die Mahler en mij hier zag”.
Ook Gustav Mahler schreef in een brief aan zijn vrouw Alma over dit bezoek aan Zaandam. ‘Mijn liefste, Vanochtend met een boot de haven rondgevaren, daarna naar Zaandam, waar het alleraardigst is! Ingesloten een paar prentbriefkaarten, onder meer van het huisje waar Peter de Grote heeft gewoond. Het is heel begrijpelijk dat de schilders zich hier thuis voelen in dit land. Die kleurige huizen, weilanden, koeien, windmolens, water, waar je maar kijkt, de vliegende en drijvende meeuwen, de schepen en wouden van masten en die prachtige vervagende belichting van dat alles. Men zou er nog weken kunnen rondwandelen’.
Bron: Stedevaart van Jan Brokken, Gustav Mahler Stichting Nederland en met dank aan Farida Guseynova (Czaar Peterhuisje)
Frieda Bellinfante en Zaandam
door Ruud Meijns
Het is altijd weer een prettige gewaarwording als je lezend in een boek plots de naam ‘Zaandam’ tegenkomt. Dit keer was het in de biografie over Frieda Bellinfante (1904-1995) die ik las.
Frieda Belinfante, celliste, dirigente, verzetsvrouw en lesbienne avant la lettre en een Joodse achtergrond. Ze had dus alles mee om in 1940 heel voorzichtig te zijn, 
maar dat weerhield haar niet om actief aan het verzet deel te nemen. Ze was medeorganisator van de aanslag op het bevolkingsregister in Amsterdam.
Na de oorlog was er geen tot weinig werk in de muziek tot ze een berichtje kreeg van het Toonkunst Orkest uit Zaandam dat een dirigent zocht. In juni 1947 gaf ze een concert in de recreatiezaal van de Verkadefabriek wat volgens een recensie een aangename kennismaking met de nieuwe dirigente was.
Ze was een geboren orkestdirigente. Maar het bleek niet voldoende om haar hier te houden. Een vriend nodigde haar uit om naar Amerika te komen. Haar plotselinge vertrek stelde het orkest voor grote problemen maar ze had het gevoel dat ze weg moest na alles wat er was voorgevallen. Ze verlangde naar een nieuw begin.
Een prachtig boek:
Een schitterend vergeten leven – De eeuw van Frieda Belinfante, door Toni Bouwman
Enige stukken uit de Zaanse kranten: klik hier
De Wintertuin van Krasnapolsky
Een voor velen onbekend stukje geschiedenis Zaandam.
In de Stationsstraat lag een stuk grond dat voor het Amsterdamse hotel Krasnapolsky zorgde voor de planten en bloemen die in de wintertuin van het hotel werden gebruikt.
Zie de foto uit het gemeentearchief van Amsterdam.
De kwekerij was in handen van de heren Schmidt en Riesmann.
Volgens het Kadaster werd met de kwekerij in de Stationsstraat begonnen in 1892. Het had een oppervlakte van 37 Are en 70 Ca. Verder lezen
De Vereeniging ter bevordering van het Vreemdelingenverkeer
door Ruud Meijns
Over de periode 1900 tot 1940
Eind 19e eeuw werden de grote steden zich gewaar van de toerist. Vakantie was nog steeds een bezigheid voor de gegoede klasse, maar gemeentebesturen begonnen er aandacht aan te besteden.
De eerste VVV in Nederland werd opgericht te Valkenburg aan de Geul in 1885. In Nederland bestonden in 1910 al 88 afdelingen van de VVV, waarbij in totaal 429 vestigingen waren aangesloten. (Wikipedia)
Terwijl men in Amsterdam al volop dacht aan het onder de aandacht brengen van de mooie plekken van de stad ten behoeve van de toeristen, was men in het Zaantje nog niet zover. Dat stak toch een aantal ingezetenen van Zaandam en zo kwam het dat in 1900 vanuit de Maatschappij tot het Nut van ’t Algemeen, het initiatief werd genomen tot het oprichten van een Vereeniging ter Bevordering van het Vreemdelingenverkeer, ook toen al afgekort tot V.V.V. Verder lezen
Schipper bloemen
De bloemenzaak van Schipper in het complex aan de Peperstraat gaat sluiten. De firma zat hiervoor in de Westzijde op nummer 5, naast de bioscoop Flora. Men had een kwekerij op het Bouwmanspad zo staat op het briefpapier te lezen.
Con Amore
Con Amore betekent Met Liefde en zo te zien was er veel liefde voor de mandoline in die tijd. Het is 1922 en de mandolinevereniging Con Amore werd gefotografeerd in het Volkspark. De vereniging werd in 1918 opgericht. Voor een aantal leden zou de liefde over raken en stapten uit Con Amore en begonnen een nieuwe vereniging onder de naam “Sempre Vivo” hetgeen Altijd Levend betekent. De mandoline was gedurende lange tijd een populair instrument.
De namen. We gaan op de bovenste rij beginnen rechts naast de schoorsteenpijp van het houtverwerkend bedrijf Primus, en dus van links naar rechts : Gre Kranenburg, Marja Beekhoven, Gerda Fraij, Marie Dekker, Riek Venema, Henk Kraaier, boven hem Piet Oudejans, Marie Koomen, Letty Terlingen en Willem Bakker. Tweede rij v.l.n.r. : Maartje Zalm, Annie Onrust, Gre Booker, Nel Bart, Rie Prins, Sientje Schuitemaker, Lena Spijkerman, Bets Geenen, Lena Honig, Gre Bakker, Janny ten Wolde, mevrouw Biere en Lies Winter. Derde rij v.l.n.r. : Gre Kanis, Jacob Oudejans, Henk Spijkerman, Eite Offeringa, Roel Wassenaar, Jan Huisman, Jan van Dalsum, Harewijn en Wim Biere. Vierde en laatste rij : Aaf Goede, Afra Prins, Jan Versteeg, Huib Lust, dirigent Cor Kat, Marie Zalm, Cor Honig, Maartje Bakker, Dirk Bonda en Jo van de Pol.
Heijermansstraat 1952
Deze foto is samengesteld uit twee foto’s die we kregen van Els Koolman. Het is een opname toen de Heijermansstraat ongeveer de grens van Zaandam-Oost was. Rechts was al wel de ontwikkeling van het In ’t Veldpark in gang gezet waaraan Keko, de man van Els, aan heeft gewerkt. Links nog een iets van de Noorderkerk en de Leeghwaterschool te zien.
