Nieuw
De Braderie van 1952
door Ruud Meijns
Dat was nog eens een zomer, een spektakel zoals nooit tevoren was gezien in Zaandam. De hele Zaandamse middenstand stond buiten op het trottoir haar waren te verkopen. Al maanden van gonsde het rond dat de braderie er ging komen. In bedrijven, winkels e.d. werden plannen gemaakt om zo goed mogelijk voor de dag te komen op dit verkoopfeest.
Men wilde wel eens laten zien dat er niet alleen in Amsterdam veel te koop en te beleven was. Drie dagen lang 12, 13 en 14 mei trokken meer dan 200.000 mensen langs de kramen en attracties.
Een jaar eerder was men al met de voorbereiding begonnen. Het idee overgenomen uit Zwitserland en al in Nederland gezien in Almelo. 
Dit zou ook in Zaandam aan de middenstand worden aanbevolen om de verkoop te stimuleren. In januari waren al 100 inschrijvingen binnen. Gegadigden konden een ruimte reserveren vanaf 2 meter. Gemiddeld was er 7,5 meter besteld en in totaal was er al in januari voor ruim 800 meter aan ruimte vastgelegd.
Er werd de hele nacht hard gewerkt zoals hier bij Edison in de Westzijde. Verder lezen
De Twee Steegjes
door Ruud Meijns
Er lagen in de Westzijde eens twee steegjes, ze lagen er want ze zijn er nu niet meer. De ene is opgeheven en de ander heeft een andere naam gekregen. Het gaat om de Haagsesteeg en de Schipperssteeg. Op het kaartje is mooi te zien hoe ze tussen de Westzijde en het Zaanwater inlagen.
Ter oriëntatie: nr. 156 de muziekhandel van Steijn, 158 Dil vishandel, de Haagsesteeg en 160 een woonhuis. Dan de Schipperssteeg.
De Eerste (openbare) Fröbelschool
door Ruud Meijns
Wethouder Mever wilde niet meer spreken van een bewaarschool, dat was uit de tijd vond hij. Vanaf nu spreken we over Voorbereidend Onderwijs vertelde hij tijdens de opening van de Eerste openbare Fröbelschool aan de Koning Williamstraat op zaterdagmiddag 28 juni 1930.
Het schooltje is vandaag beter bekend onder de naam ‘De Vier Wieken’. De wethouder was bijzonder blij dat nu alle problemen bij de totstandkoming achter de rug waren en we dit mooie gebouw in gebruik konden nemen. Want deze gemeentelijke fröbelschool was een lang gekoesterde wens van het gemeentebestuur.
1 mei 1892
30 april 1892
Op 30 april 1892 werd aangekondigd dat de bijeenkomst op 1 mei in het kader van de 8-urige werkdag gehouden zal worden op het Krimperven 
en niet op een land bij de Oostzijde. Aanvang is vier uur ’s middags, toegang 10 cent. Spreker zullen zijn: Jb. Leguit, D. de Clerq en F. van der Goes.
Zoals gewoonlijk wierpen belangrijke gebeurtenissen hun schaduw vooruit. Het Zaanlandsch Nieuws en Advertentieblad hoopte dat de 1 mei viering vooral zou gaan over de politieke rechten van den werkman en minder een poging om de ‘reeds gapende kloof tusschen standen en klassen nog groter te maken’.
De in 1881 opgerichte Sociaal-Democratische Bond (SDB) van Domela Nieuwenhuis roept bij de 1 meiviering in 1892 al op tot een achturige werkdag. Verder lezen
De staande man
door Gerard van Leeuwen
Op een zonnige middag fietste ik zomaar een beetje rond door mijn oude buurtje van het Pantepad. Ik probeerde het beeld terug te halen hoe de sloten en paden ooit gelopen hebben. Dat lukte een beetje zoals de dijksloot onderaan de Zuiddijk maar verder moet je wel veel fantasie hebben om het nog enigszins te herkennen.
Het Pantepad is vanaf de Zuiddijk te bereiken maar dat is maar een klein stukje want al snel stuit je op bedrijfswerkplaatsen. Vanaf de Tuiniersstraat kan je het pad ook op maar dat loopt dood op een hek waar achter een parkeerplaats is. Wat een trieste aanblik. Vroeger liep het pad vanaf de Zuiddijk door tot waar nu het Menistenerf is, nu heet het laatste stuk Krugerstraat, die straat bestaat uit nieuwere en oude woningen en een grasveld. Verder lezen
Hessel Kraaij onderscheiden
door de redactie
“Het heeft de Koning behaagt enz…”. Op de verjaardag van de Koning kreeg Hessel Kraaij ’s morgens door burgemeester Hamming de eretekenen opgespeld die horen het lidmaatschap van de orde van Oranje Nassau. Natuurlijk wist Hessel van niets en was dus reuze verrast. Maar als je zoveel voor cultuur en sport in de Zaanstreek hebt gedaan kan een erkenning niet uitblijven. Als vereniging zijn we er zeer content mee dat Hessel deze welverdiende onderscheiding heeft gekregen.
Als u wilt weten wat de motivering was klikt u dan hier Hessel Kraaij onderscheiden
Voetbal op de Burcht
door Ruud Meijns
De Burcht is ooit gebruikt als voetbalterrein. Bij het begin van het voetbal in Zaandam, iets voor 1900, was het vooral een groot probleem om een geschikt veld te vinden. De Burcht was één van de terreinen waarop men speelde. De allereerste clubs zoals ‘Hellas’ dat in 1896 door ‘Eenige jongelieden‘ werd opgericht speelden ook wel op het drilveld van de schutterij bij de Hogendijk. Dat het veld daar vanaf de dijk afliep werd voor lief genomen. Ook werd op een weiland bij de Krugerstraat gespeeld. Maar dit is een foto van een wedstrijd op de Burcht met op de achtergrond de loodsen van houthandel Pont.
De foto is uit 1907. Dan wordt er al in competitieverband gespeeld. In 1902 werd de Noord-Hollandsche Voetbal Bond opgericht. Clubs als Sport, U.N.I., Transvaal en V.Z.V.V. waren daarbij aangesloten.
Wat we hier zien is een wedstrijd op 3 april 1907 tussen V.Z.V.V. en Sport 1. Na een half uur komt V.Z.V.V. op voorsprong en vlak voor rust weet Sport 1 gelijk te maken. Na rust maakt V.Z.V.V. twee doelpunten, maar Sport 1 maakt zeer tot het genoegen van de toeschouwer gelijk. Uitslag 3 – 3.
foto: Gemeentearchief Zaanstad
Het Prinsenpad, De Hippert en Het Mennistenerf
Ruud Meijns
Het Prinsenpad liep, zoals elk pad vanaf de hoofdweg, in dit geval de Zuiddijk, het land in. Het pad eindigde bij de De Gouw en daar lag het scheepswerfje De Hippert. 
Direct aan het water zoals dat bij een werfje hoort. In 1850 kocht Gerrit van Zaane als scheepstimmerman/schuitenmaker een stuk grond achteraan het Prinsenpad.Hier begon hij de scheepswerf ‘de Hippert’, vernoemd naar de oliemolen en later snuifmolen ‘de Hipper’ die hier tot ca. 1830 had gestaan.
Scheepswerf De Hippert aan het einde van de Prinsenpad nabij De Gouw. Verder lezen
Het kan verkeren – De Hondenkar
door Ruud Meijns
Een hondenkar was een voertuig dat door een trekhond werd voortbewogen. In het verre verleden maakten melkboeren, bakkers en meer handelaren die langs de deuren moesten met hun waar, gebruik van een hondenkar. Ook gehandicapten zag men wel met zo’n vervoermiddel. Je gaat er toch van uit dat iemand die dagelijks met zo’n hond of honden op pad gaat goed voor z’n beesten zorgt. Meestal was dat wel het geval, meestal want er waren ook grote misstanden.
Ook het leger maakte gebruik van honden bijv. in de 1e W.O. trokken honden mitrailleurs voort en de PTT heeft tot 1922 gebruik gemaakt van honden. In 1910 werd de wet op de trekhonden aangenomen en moesten kar en hond regelmatig gekeurd worden. Sinds 1963 is het gebruik van een hond om een kar voort te bewegen verboden behalve enkele uitzonderingen waarvoor ontheffing wordt verleend..
Een hedendaags demonstratie.
De Schooltuin
door Ruud Meijns
Vanaf april is het schooltuincomplex geopend. Dan zullen veel schoolkinderen weer aan hun tuintje mogen werken. Generaties zijn hen voorgegaan. Vanaf de jaren ’30 was er het complex aan de ringweg waar de schooltuinen gevestigd waren. Daarvoor was de schooltuin nog een onderdeel van de Gemeentelijke Kwekerijen.
Deze kwekerijen lagen aan het eind van de Klaas Katerstraat en binnen dat complex was een aparte afdeling ‘De Schooltuin’. Verder lezen
De Zaanse Spanjestrijders
van de redactie
De Eerste Bredenhofprijs voor de beste Zaanse publicatie is in de wacht gesleept door het boek De Zaanse Spanjestrijder van Pim Ligtvoet en Willemien Schenkeveld. Het boek beschrijft het wel en wee van 25 mannen en één vrouw die naar Spanje trokken ten tijde van de Spaanse burgeroorlog tussen 1936 en 1939.
Het is een onderwerp dat lang onderbelicht is gebleven maar met dit boek is de geschiedenis geschreven. De grote waarde van dit terecht bekroonde boek is hiermee bevestigd.
Het boek is uitgegeven bij Stichting Uitgeverij Noord-Holland.
Hier is de link naar de Uitgeverij https://www.uitgeverij-noord-holland.nl/de-zaanstreek/de-zaanse-spanjestrijders/
Wat was uw speeltuin?
van de redactie
Laatst kreeg onze redactie een vraag voorgelegd of er een speeltuin dicht in de buurt van de Burcht had gelegen. We hebben toen even een rondje gemaakt en er kwamen twee speeltuinen voor in aanmerking. In de Burgemeestersbuurt lag de U.J. Klarentuin tussen de Pieter Pauwstraat en de Burgemeester van de Stadtstraat. Daarnaast was er nog een speeltuin met de ingang in de dominee Baxstraat en volgens sommigen was de ingang in de Klaas Katerstraat.
Zaandam is nu wel heel erg groot geworden en er zijn Cruyffcourts en andere vormen van speelplekken, maar over de tijd waarin ik jong was had ieder stadsdeel een eigen speeltuin; 
Het Westen, Het Zuiden, Het Oosten, St. Theresia, Het Havenkwartier. Was er toen op het Kalf wel een speeltuin? Dit gaat over de tijd dat de Gouw in het oosten de grens was van de bebouwde kom en dat er nog geen Poelenburg was. Had de Westzanerdijk een speeltuin? Was er bij Ameland een speeltuin?
Het Havenkwartier
Dat zijn onze vragen aan u. Vertelt ons over uw speeltuin. Waar lag die, wat stond er aan toestellen, was er een glijbaan, was er een opzichter of deed een buurman- of vrouw dat, was er een gebouwtje? En ………. heeft u nog foto’s?
De speeltuinverenigingen zijn rond 1923/1924 in Zaandam tot stand gekomen. Om er een beetje in te komen hebben we een prachtig verhaal van Dick Bakker mogen gebruiken om u de sfeer van toen te laten proeven. Klik hier: De Speeltuin van Het Zuiden
Over Inenting gesproken
door Ruud Meijns
Nu zit Nederland te wachten op het moment dat we allemaal zijn ingeënt en het ‘normale’ leven weer op gang kan komen. In 1940 was er een Tyfusepidemie gaande. Er werd gewaarschuwd om geen gebruiksvoorwerpen in open water te wassen. Of dat alle gekochte melk, flessen of losse melk, gekookt moest worden. In mei was Nederland door het Duitse leger bezet.
Het zwemmen in open water werd nu afgeraden en dus ook in de zwembaden zoals die in de Voorzaan. Voor militairen werd het verboden.
En dan besluit de Inspecteur van Volksgezondheid dat de inwoners van de Zaanstreek ingeënt moeten worden. En zo gebeurde het ook. 22 mei, ’s avonds om 7 uur begon de campagne. Eén de eersten die een prik kreeg was burgemeester In ’t Veld.
foto overgenomen uit de Zaanlander van 28 mei 1940.
Gouwparkstraten voor Verzetsstrijders
In het Gouwpark, de nieuwe wijk naast het Zaans Medisch Centrum, krijgen de acht straten de namen van verzetsstrijders. Het verzoek om een aantal verzetsstrijders te gedenken met een straatnaam werd lang geleden gedaan. Acht zijn nu goedgekeurd voor het nieuw te bouwen gebied tussen Heijermansstraat en De Gouw. Het waren allen mannen die door hun verzet tegen de dictatuur tijdens de Tweede Wereldoorlog het leven lieten.
Tine van Beijeren – Engelsman (1913 – 2021)
door Ruud Meijns
Op 21 maart jl. is mevr. Tine van Beijeren – Engelsman op de leeftijd van 107 jaar overleden. Ze was de oudste inwoner van Zaanstad. 
Ik had vorig jaar het genoegen haar te mogen spreken. Ze was nog zeer bij de tijd en vol humor. Ze zei, “Nou, het wordt er allemaal niet beter op als je 106 bent en aan alles komt een eind, maar ik ben er nog niet nieuwsgierig naar hoor!”. Dat einde is dan nu gekomen.
Mevrouw van Beijeren tijdens haar deelname aan de Grote Zaanse Geschiedenisquiz in 2018.(foto: De Orkaan)